Δεν είναι αυτό που νομίζεις! Ή μήπως είναι; Η επιστήμη πίσω από την απιστία – φταίνε τα γονίδια ή εμείς;

Δίδυμε, εσύ φταις! Γενετική ή περιβάλλον;

Καλωσήρθατε στο μαγικό κόσμο των διδύμων – τον φυσικό εργαστηριακό πάγκο της γενετικής επιστήμης! Αν υπάρχει ένα μέρος όπου μπορούμε να ανιχνεύσουμε την επίδραση των γονιδίων, είναι εδώ. Οι μελέτες δείχνουν ότι τα μονοζυγωτικά δίδυμα –αυτά με το σχεδόν ίδιο γενετικό υλικό– έχουν περισσότερες πιθανότητες να εμφανίσουν παρόμοιες... εξωσυζυγικές τάσεις από τα διζυγωτικά. Πιο συγκεκριμένα, μια μελέτη σε 1.600 ζεύγη γυναικών διδύμων στο Ηνωμένο Βασίλειο έδειξε ότι το 41% της διαφοροποίησης στην απιστία και το 38% στον αριθμό των σεξουαλικών συντρόφων μπορεί να αποδοθεί σε γενετικούς παράγοντες. ​Λέτε να ήταν τυχαίο; Δεν νομίζω!

Αλλά μισό λεπτό! Πριν αρχίσεις να ρίχνεις την ευθύνη στα γονίδια για κάθε σου "παραστράτημα", σκέψου: αυτά τα δίδυμα μεγάλωσαν συνήθως στο ίδιο περιβάλλον, με παρόμοιες επιρροές. Άρα... φταίει το DNA ή το ίδιο περιβάλλον; Οι ερευνητές το παλεύουν, αλλά ακόμα κι αυτοί σηκώνουν τα χέρια ψηλά και φωνάζουν: "Χρειαζόμαστε περισσότερα δεδομένα!"

Κι αφού οι μελέτες των διδύμων δείχνουν ότι τελικά ενδέχεται η γενετική να επηρεάζει την τάση μας στην απιστία, τότε ας κάνουμε πιο ενδελεχή μελέτη για το ποια γονίδια θα μπορούσαν όντως να παίζουν ρόλο σε αυτή τη συμπεριφορά.

DRD4: Το γονίδιο του ρίσκου και των ρομαντικών περιπετειών

Και τώρα... μπαίνει στη σκηνή το DRD4, ένα “κομμάτι” (γονίδιο) στο DNA μας που μοιάζει να έχει γράψει σενάρια για ταινίες δράσης και reality shows ταυτόχρονα! Συνδεδεμένο με την ορμόνη της χαράς και της ανταμοιβής - τη ντοπαμίνη. Σε μια μελέτη 181 νεαρών ενηλίκων, το 50% των ατόμων με μια συγκεκριμένη  παραλλαγή του γονιδίου DRD4 ανέφεραν ότι είχαν απατήσει τον/τη σύντροφό τους, σε σύγκριση με το 22% των ατόμων χωρίς αυτήν την παραλλαγή.

Θα μπορούσαμε να το περιγράψουμε ως ένα είδος γενετικού τσιπ που σου ψιθυρίζει: "Δοκίμασε κάτι καινούργιο!" Είτε αυτό είναι μια νέα κουζίνα... είτε μια νέα σχέση. Πώς το καταλάβαμε; ​Εντάξει λοιπόν, κάποιες μελέτες δείχνουν ότι άτομα με αυτή τη γονιδιακή παραλλαγή είναι πιο επιρρεπή στην απιστία. Προσοχή όμως! Δεν μπορούμε να φορτώσουμε σε ένα μικροσκοπικό κομμάτι DNA όλη την ευθύνη για τις ερωτικές μας περιπέτειες. Το DRD4 εξηγεί μια τάση, όχι όμως και την τελική απόφαση. Μπορεί να σε κάνει πιο ανοιχτό σε ρίσκα, αλλά δεν πατάει αυτόματα το κουμπί "απάτησε τώρα".

AVPR1A: Ο ρομαντικός ήρωας του DNA σου (ή έτσι νομίζαμε)

Και τώρα ας περάσουμε στον ρομαντικό κομμάτι της γενετικής – το AVPR1A! Αυτό το γονίδιο σχετίζεται με την κοινωνική συμπεριφορά και τη συναισθηματική σύνδεση. Μερικοί ερευνητές το βλέπουν σαν το γενετικό «συρματόσχοινο» που μας κρατά δεμένους στους αγαπημένους μας. Μελέτη σε περίπου 500 ζεύγη ενήλικων διδύμων στη Σουηδία διαπίστωσε ότι οι άντρες με μία συγκεκριμένη παραλλαγή του γονιδίου AVPR1A είχαν περισσότερα προβλήματα στη δημιουργία δεσμών με τον/την σύντροφό τους, όπως αναφέρεται από τις συντρόφους τους. ​

Ωστόσο, άλλη μελέτη δεν βρήκε σημαντική συσχέτιση μεταξύ του γονιδίου AVPR1A και της απιστίας ή του αριθμού σεξουαλικών συντρόφων. Αχ, πόσο ωραίο θα ήταν αν υπήρχε ένα "γονίδιο της αφοσίωσης", έτσι δεν είναι; Μόνο που η επιστήμη, όσο και να λατρεύει τον ρομαντισμό, είναι σκληρή. Οι μελέτες πάνω στο AVPR1A δεν δείχνουν σταθερή συσχέτιση με την απιστία. Με άλλα λόγια: μπορεί να βοηθά στο να χτίσουμε σχέσεις, αλλά δεν έχει αποδειχθεί ότι τις προστατεύει από... σεισμούς.

Και τώρα… τι λένε τα γονίδια για το πώς νιώθουμε;

Γιατί η απιστία μπορεί να είναι πράξη, αλλά πίσω της υπάρχει συναίσθημα – ή η έλλειψή του. Δύο παραλλαγές σε συγκεκριμένα γονίδια που δεν σου λένε “πήγαινε απάτησε”, αλλά ίσως επηρεάζουν το πώς συνδέεσαι και αντιδράς, είναι οι: OXTR (rs53576) και 5-HTTLPR. Το OXTR βοηθά στην πρόσληψη της οξυτοκίνης, της "ορμόνης της αγκαλιάς". Σε μελέτη με ~300 άτομα, διαπιστώθηκε ότι η συγκεκριμένη γονιδιακή παραλλαγή επηρέαζε την εκφραστικότητα και τη συναισθηματική προσέγγιση, με όσους την έφεραν να εμφανίζονται πιο εσωστρεφείς – χωρίς όμως αυτό να σχετίζεται άμεσα με την απιστία.

Από την άλλη, το γονίδιο 5-HTTLPR επηρεάζει τον τρόπο που διαχειριζόμαστε τη σεροτονίνη – μια ουσία-κλειδί για τη διάθεσή μας και την κοινωνική μας συμπεριφορά. Ορισμένες παραλλαγές του σχετίζονται με αυξημένη ευαισθησία στο στρες και στα αρνητικά συναισθήματα, ενώ άλλες φαίνεται να προσφέρουν μεγαλύτερη ψυχική ανθεκτικότητα και καλύτερη διαχείριση των συναισθηματικών πιέσεων. Σε μελέτη με 100 παντρεμένα ζευγάρια, εκείνοι που είχαν τη «πιο ευαίσθητη» γενετική εκδοχή δήλωσαν λιγότερη ικανοποίηση από τον γάμο τους όσο περνούσαν τα χρόνια. Δεν σημαίνει ότι οδηγήθηκαν απαραίτητα στην απιστία – όμως η ένταση μέσα στη σχέση τους ήταν πιο δύσκολη στη διαχείριση. Όσο πιο έντονη η ευαισθησία στο στρες, τόσο πιο απαιτητικό γίνεται το να αντέχεις συγκρούσεις ή συναισθηματικά κενά, κάτι που, σε ορισμένες περιπτώσεις, ίσως αυξάνει τον κίνδυνο απομάκρυνσης ή και απιστίας.

Άρα όχι, αυτά τα γονίδια δεν πατάνε το κουμπί της απιστίας. Αλλά ίσως πειράζουν λίγο την ένταση στο συναισθηματικό σου ραδιόφωνο. Το αν θα αλλάξεις σταθμό… είναι δική σου απόφαση.

Περιβάλλον vs Γονίδια: Η μάχη των αιώνων

Και τέλος, ας μη ξεχνάμε τον άλλον παίκτη στο παιχνίδι: το περιβάλλον. Κοινωνικές νόρμες, πολιτισμικά πλαίσια, οικογενειακή ανατροφή, ακόμα και τα... ρομάντζα στο Netflix μπορούν να επηρεάσουν τον τρόπο που σχετιζόμαστε και να τραβήξουν τα γονιδιακά μας νήματα προς διάφορες κατευθύνσεις. Αλλά μην βιαστείς να φορτώσεις όλες τις ευθύνες στην κουλτούρα ή στη μαμά και τον μπαμπά. Η αλήθεια είναι πιο πολύπλοκη: ακόμα κι όταν έχεις μεγαλώσει σε περιβάλλον που προάγει την πίστη και την ειλικρίνεια, κάποια γονιδιακά «κουμπιά» μπορεί να εξακολουθούν να σε ωθούν προς πιο απρόβλεπτες διαδρομές.

Το μεγάλο ερώτημα: Είμαστε προγραμματισμένοι για απιστία;

Η απιστία δεν είναι ούτε αποκλειστικά θέμα γονιδίων, αλλά ούτε και αποκλειστικά θέμα περιβάλλοντος. Είναι ένα φαινόμενο πολύ-παραγοντικό – όπως και οι σχέσεις μας. Η ύπαρξη ενός "ύποπτου" γονιδίου δεν σε καταδικάζει να απατήσεις. Ούτε, όμως, ένα τέλειο περιβάλλον σε προστατεύει από τις κακές επιλογές. Η αλήθεια είναι ότι έχουμε μεν προδιαθέσεις, αλλά έχουμε και επιλογές.

Υ.Γ. Ελπίζω να μην σε τρόμαξα και να πας στο πρώτο ραντεβού με φορητό εργαστήριο DNA!