Το χασμουρητό είναι μια φυλογενετικά παλιά και επομένως οντολογικά πρόωρη συμπεριφορά. Παρατηρείται σε σπονδυλωτά, (από ερπετά με στοιχειώδεις «αρχαϊκούς» εγκεφάλους έως τον άνθρωπο), σε περιβάλλοντα νερού, αέρα και εδάφους και μόνο οι άνθρωποι φαίνονται ικανοί να αλλάξουν την εμφάνισή του για πολιτιστικούς ή κοινωνικούς λόγους. ‘Ερευνα με υπερήχους αποκαλύπτει την έναρξη του χασμουρητού σε έμβρυα μεταξύ 11 και 15 εβδομάδων κύησης. Το γεγονός ότι το χασμουρητό έχει επιζήσει χωρίς εξελικτικές παραλλαγές ίσως υποδηλώνει τη σημασία του όσων αφορά την αναπτυξιακή ανάγκη. Έτσι, μια υπόθεση υποδηλώνει έναν ενεργοποιητικό ρόλο στη σύνθεση νευροτροφίνης. Οι νευροτροφίνες είναι η “τροφή” των νευρικών κυττάρων, πρόκειται για πρωτεΐνες που βοηθούν στην διέγερση και τον έλεγχο της νευρογενέσεως. Νευρογένεση είναι η διαδικασία κατα την οποία τμήματα του ενήλικου εγκεφάλου διατηρούν την ικανότητα να αναπτύσσουν νέους νευρώνες από νευρικά βλαστικά κύτταρα.
Σύμφωνα με μια άλλη θεωρία, φυσιολογική λειτουργία του χασμουρητού είναι να διεγείρει την επαγρύπνηση. Ένα από τα κύρια επιχειρήματα για αυτή την αύξηση της διέγερσης προέρχεται από την παρατήρηση ότι τα χασμουρητά ακολουθούνται από σημαντική αύξηση της κινητικής δραστηριότητας. Υπάρχει συσχέτιση μεταξύ του βαθμού υπνηλίας και της αυξημένης συχνότητας χασμουρητού. Το χασμουρητό παρουσιάζει κιρκαδικό ρυθμό. Μετά τον ύπνο, είναι πιο συχνό και συμβαίνει με ταυτόχρονο γενικευμένο τέντωμα των μυών. Από την άλλη, κάθε άτομο, από τη δική του εμπειρία, γνωρίζει τη σχέση που υπάρχει μεταξύ κόπωσης, υπνηλίας και χασμουρητού. Οι μονότονες περιστάσεις οδηγούν στο χασμουρητό, όπως η αναμονή, η δημόσια συγκοινωνία και οι μεγάλες περίοδοι οδήγησης στον αυτοκινητόδρομο.
Κλείνοντας, αξίζει να σημειωθεί ότι πέραν από τη μεταδοτικότητά του, καμία από τις διάφορες λειτουργικές θεωρίες για το χασμουρητό δεν έχει αποδειχθεί επιστημονικά, καταλήγοντας πως το χασμουρητό είναι μια ομοιοστατική διαδικασία που περιλαμβάνει κιρκάδιες παραλλαγές σε εγρήγορση και συναίσθημα.Το εντυπωσιακό είναι ότι εξετάζονται πειραματικά δεδομένα από όλα τα είδη και υπάρχει η πιθανότητα το χασμουρητό να είναι πολυλειτουργικό.
