Γεωθερμία 2.0

Δευτέρα, 26 Σεπτεμβρίου 2022, 10:09
Γεωθερμία 2.0 Γεωθερμία 2.0

Γεωθερμία καλείται η θερμική ενέργεια που βρίσκεται κάτω από την επιφάνεια της Γης. Στο εσωτερικό του πλανήτη υπάρχουν πολύ έντονες διακυμάνσεις στην θερμοκρασία των ρευστών από τον πυρήνα έως την επιφάνεια, με αποτέλεσμα να δημιουργείται ένα «θερμικό δυναμικό». Το δυναμικό αυτό -σε παγκόσμια- κλίμακα θεωρείται ανεξάντλητο, για αυτό το λόγω η γεωθερμία ανήκει στις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ).

Η εκμετάλλευσή της μπορεί να είναι είτε για παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, είτε για απευθείας χρήση της θερμότητας. Όσον αφορά τον μηχανισμό λειτουργίας των έργων εκμετάλλευσης, μέσω μιας γεώτρησης αντλείται από τον φλοιό της Γης, από βάθος μετρικών μέτρων έως και λίγων χιλιομέτρων, «γεωθερμικό ρευστό», δηλαδή νερό εμπλουτισμένο με χημικά στοιχεία που το καθιστούν μη πόσιμο. Οι θερμοκρασίες του ρευστού αυτού μπορεί να ξεπερνούν τους 200οC. Το ρευστό ψύχεται και με μία δεύτερη γεώτρηση επιστρέφεται στο εσωτερικό της Γης. Επίσης μία άλλη τεχνική είναι η άντληση ατμών αντί για νερό, αλλά είναι λιγότερο συνηθισμένη.

Οι περιοχές με ενδιαφέρον για γεωθερμική έρευνα είναι αυτές που χαρακτηρίζονται από ενεργή τεκτονική δράση, δηλαδή σεισμικότητα, έως και ηφαιστειότητα. Χάρη στο γεωλογικό καθεστώς της, η Ελλάδα έχει υψηλό δυναμικό γεωθερμίας. Συγκεκριμένα, ως το 2019 έχουν αναγνωριστεί πάνω από 55 σημεία στα οποία θα μπορούσε να γίνει εκμετάλλευση γεωθερμίας, τα περισσότερα από αυτά να είναι στη Μακεδονία, στη Θράκη και στα νησιά Αιγαίου. Ωστόσο, μόνο το 9% αυτών είναι υπό εκμετάλλευση. Αυτό το μικρό ποσοστό οφείλεται κυρίως στην αποτυχία του πιλοτικού έργου εκμετάλλευσης στο νησί της Μήλου.

Τι έγινε στη Μήλο;

Στα μέσα της δεκαετίας του ‘70 ξεκίνησαν έρευνες από τη ΔΕΗ με στόχο την εύρεση γεωθερμικών πεδίων ώστε να προχωρήσει μετά σε εγκατάσταση μονάδας ηλεκτροπαραγωγής. Οι περιοχές ενδιαφέροντος ήταν κυρίως η Μήλος, η Νίσυρος, η Κίμωλος και η Λέσβος, μεταξύ άλλων. Στις αρχές της δεκαετίας του 1980 άρχισαν να γίνονται γεωτρήσεις στα νησιά, με σκοπό να εντοπιστεί επακριβώς το σημείο υψηλότερου γεωθερμικού δυναμικού. Ύστερα από την ολοκλήρωση του σταδίου της έρευνας εγκρίθηκε η εγκατάσταση μονάδας ηλεκτροπαραγωγής ισχύος 2MW. Η μονάδα κάλυπτε πλήρως τις ανάγκες ενέργειας του νησιού, ωσότου 2 χρόνια αργότερα να αρχίσει η διαρροή υδρόθειου στην ατμόσφαιρα και οι κάτοικοι να απαιτήσουν την διακοπή της λειτουργίας της. Φοβισμένοι από αυτό το συμβάν, οι κάτοικοι στα υπόλοιπα νησιά (Κίμωλος, Νίσυρος και Λέσβος) απαίτησαν επίσης να μην συνεχιστούν οι έρευνες στους τόπους τους, οπότε έπαυσε κάθε έρευνα και προσπάθεια αναφορικά με τη γεωθερμική ενέργεια στη χώρα. Η κατάσταση έγινε ακόμα χειρότερη για τους ντόπιους της Μήλου όταν το 1993 λόγω μη λειτουργίας της μονάδας και έλλειψης συντήρησης μία από τις γεωτρήσεις υπέστη θραύση σωλήνωσης, προκαλώντας μικροσεισμικότητα, διαρροή του γεωθερμικού ρευστού και τελικά κατάρρευση σχεδόν ολόκληρης της μονάδας.

Δικαιολογημένα για τους κατοίκους της Μήλου που έζησαν την περιβαλλοντική καταστροφή η γεωθερμία είναι συνώνυμη της συμφοράς. Παράλληλα, τις δεκαετίες που ακολούθησαν τα γεγονότα της Μήλου αναπτύχθηκε πολύ η βιομηχανία της γεωθερμίας ως ανανεώσιμη πηγή ενέργειας σε άλλες χώρες. Συγκεκριμένα, οι ΗΠΑ είναι η χώρα με τη μεγαλύτερη ηλεκτροπαραγωγή από γεωθερμία, παράγοντας στο έτος 2021 16 δις κιλοβατώρες, καλύπτοντας όμως μόνο το 0,4% των συνολικών ετήσιων αναγκών της χώρας. Σύμφωνα με δεδομένα της Eurostat για το 2021, οι γειτονικές μας Ιταλία και Τουρκία κάλυψαν αντίστοιχα το 2% και 3% των ετήσιων αναγκών σε ηλεκτρικό ρεύμα από γεωθερμία. Για την Ισλανδία, η οποία είναι πρωτοπόρα σε χρήση ανανεώσιμων πηγών, το αντίστοιχο ποσοστό ανέρχεται στο 30%. Εντύπωση προκαλεί η Κένυα, η οποία για το ίδιο έτος αν και έρχεται 8η στην παγκόσμια κατάταξη, παράγοντας 861MW σημειώνει παγκόσμια πρωτιά σε ποσοστό, καθώς έτσι κάλυψε το 48% των ετήσιων αναγκών της σε ηλεκτρισμό.

Επομένως, δεν είναι προβληματική η ίδια η ενέργεια, καθώς η χρήση της μπορεί να γίνει ευεργετική για την οικονομία της χώρας. Άρα πού έγινε το λάθος; Η αποτυχία στη Μήλο οφείλεται σε μια σειρά κακών αποφάσεων που πάρθηκαν από τους αρμόδιους (κυρίως της ΔΕΗ). Αρχικά οι γεωτρήσεις έγιναν λανθασμένα σε κατοικημένες περιοχές του νησιού, ενώ η μονάδα χτίστηκε σε αγροτική περιοχή κοντά σε οικισμό. Επιπλέον, δεν κατασκευάστηκε μονάδα κατακράτησης υδρόθειου, γεγονός που λειτούργησε ως καταλυτικός παράγοντας για τη διαρροή και τη ρύπανση. Με λίγα λόγια, το συγκεκριμένο εγχείρημα ήταν καταδικασμένο από την αρχή, λόγο αδιαφορίας και κακής τεχνικής.

Απευθείας χρήσεις της ενέργειας

Η κατάσταση είναι διαφορετική για την απευθείας χρήση της γεωθερμικής ενέργειας. Περιοχές της Μακεδονίας και της Θράκης χρησιμοποιούν τη θερμότητα υπεδάφους για αγροτικούς σκοπούς. Τέτοιου είδους χρήση αποτελεί η θέρμανση θερμοκηπίων και η θέρμανση υδάτων σε ιχθυοκαλλιέργειες. Στην περιοχή του Νέου Ερασμίου στην Ξάνθη εισήχθηκε για πρώτη φορά η καινοτόμα τεχνολογία απευθείας χρήσης γεωθερμίας για θέρμανση του εδάφους για παραγωγή εκτός εποχής λαχανικών και φρούτων και για αφυδάτωση / αποξήρανση ειδών όπως η τομάτα. Ίσως η πιο διαδεδομένη και εμπορική χρήση της γεωθερμίας είναι τα ιαματικά λουτρά, όπως στην Αιδηψό και άλλες εγκαταστάσεις τύπου spa τουριστικής και θεραπευτικής φύσεως. Επιπλέον, όλο και πιο διαδεδομένη γίνεται η τεχνολογία των GSHPs (Ground Source Heat Pumps), η οποία χρησιμοποιεί την γεωθερμία για θέρμανση και ψύξη κτιρίων. Μέσα στο 2014 καταγράφηκαν 2632 τέτοιες εγκαταστάσεις σε κτήρια στην Ελλάδα, κυρίως σε κατοικίες και γραφεία.

Τόσο η αντίδραση των κατοίκων που αναπτύχθηκε παραπάνω, όσο και η χρονοβόρες γραφειοκρατικές διαδικασίες έχουν συνδράμει αρνητικά στην ανάπτυξη αυτής της βιομηχανίας στην Ελλάδα. Ωστόσο την τελευταία δεκαετία έχει αρχίσει να “ανοίγει” η αγορά και η ανάπτυξη για τέτοιου είδους έργα εκμετάλλευσης της γεωθερμικής ενέργειας. Σημαντικός παράγοντας είναι οι νομοθεσίες οι οποίες διευκολύνουν τις διαδικασίες, με τελευταίο ως τώρα τον νόμο υπ’ αριθμόν 4602/2019 που τέθηκε σε ισχύ το καλοκαίρι του 2021. Σύμφωνα με αυτόν έχουν γίνει πολύ πιο αυστηρές και ξεκάθαρες οι ευθύνες και οι υποχρεώσεις που έχουν οι αρμόδιοι επιστήμονες και μηχανικοί που αναλαμβάνουν τις μελέτες και τα έργα, αλλά και έχει διευκολυνθεί η αδειοδότηση για τους επιχειρηματίες από άποψη γραφειοκρατείας. Τέσσερεις δεκαετίες ύστερα από την πρώτη αποτυχημένη απόπειρα εγκατάστασης στην Ελλάδα οι τεχνολογίες είναι πολύ πιο βελτιωμένες και έμπιστες και το επιστημονικό προσωπικό είναι καταρτισμένο, με ανεβασμένο γνωστικό επίπεδο. Συνεπώς, αν και οι αντιρρήσεις που υπάρχουν είναι εύλογες, οφείλει η κοινωνία να δώσει μία δεύτερη ευκαιρία στη γεωθερμική ενέργεια. Προκειμένου να γίνει αυτό, είναι πολύ σημαντικό ο κόσμος να ενημερωθεί για τα υπέρ και τα κατά της γεωθερμίας, τόσο σε προσωπικό επίπεδο όσο και από δημόσιους φορείς, έτσι ώστε να αναζωπυρωθεί η εμπιστοσύνη.

Σας άρεσε; Μοιραστείτε το!

Βαθμολογήστε αυτό το άρθρο

(0 ψήφοι)

Περισσότερα σε αυτή την κατηγορία: