Οι μεγάλοι απατεώνες στο ζωικό βασίλειο

Δευτέρα, 05 Φεβρουαρίου 2024, 03:02
Οι μεγάλοι απατεώνες στο ζωικό βασίλειο Οι μεγάλοι απατεώνες στο ζωικό βασίλειο

Πώς μπορεί ένα ζώο να προστατευτεί από τους θηρευτές του; Πάμε να γνωρίσουμε τους μεγαλύτερους «απατεώνες» του ζωικού βασιλείου και τους τρόπους που καταφέρνουν να επιβιώσουν.

Διαφημίζοντας το ελάττωμα!

Καθημερινά χιλιάδες διαφημίσεις προσπαθούν να μας πείσουν ότι το προϊόν τους είναι το καλύτερο για να το αγοράσουμε. Σκεφτείτε όμως ένα κόσμο που συμβαίνει το ανάποδο! Οι οργανισμοί να διαφημίζουν τα ελαττώματά τους, ώστε να μην καταναλωθούν. Στη φύση η τάση αυτή καλείται αποσηματισμός.     

Στην ουσία ο αποσηματισμός είναι ένα «σήμα» που φέρει ένας οργανισμός, το οποίο προειδοποιεί τους θηρευτές του ότι είναι επικίνδυνος ή μη ωφέλιμος για κατανάλωση. Το σήμα αυτό μπορεί να είναι κάποιο χρώμα όπως οι κίτρινες και μαύρες ρίγες της σφήκας, ένας ήχος, όπως ο σιγμός (δηλαδή το σσσσσσς) ενός φιδιού, ή ένα μορφολογικό χαρακτηριστικό όπως τα έντονα αγκάθια γεμάτα δηλητήριο του λεοντόψαρου. 

Αυτή η στρατηγική είναι ένας αποτελεσματικός μηχανισμός άμυνας στη φύση, καθώς προστατεύει τόσο το θύμα, δηλαδή τον οργανισμό που φέρει το σήμα, όσο και το θηρευτή του. Από εξελικτικής άποψης, αυτή η στρατηγική λειτουργεί επειδή οι θηρευτές έχουν μάθει να συσχετίζουν αυτά τα σήματα με τον κίνδυνο και να αποφεύγουν την κατανάλωση των ειδών που τα φέρουν.

Βατεσιανός μιμητισμός

Ένα από τα πιο συνηθισμένα αμυντικά χαρακτηριστικά των αποσηματικών ειδών είναι η παραγωγή δηλητηρίου ή άλλων τοξικών ή αποκρουστικών ουσιών για τους θηρευτές τους. Η παραγωγή τους όμως είναι «ακριβή» γι’ αυτούς, γιατί πρέπει να ξοδέψουν ενέργεια και πόρους.

Κάποιοι οργανισμοί βρήκαν μία άλλη λύση προκειμένου να προστατευτούν. Είναι μιμητές! Συγκεκριμένα αναπαριστούν τα χαρακτηριστικά των αποσημαστικών ειδών για να μπερδέψουν τους θηρευτές τους. Αυτός ο τύπος μιμητισμού ονομάζεται βατεσιανός.

Για να λειτουργήσει αυτός ο τύπος μιμητισμού πρέπει να πληρούνται κάποιες προϋποθέσεις. Αρχικά ο θηρευτής πρέπει να αναγνωρίζει και να αποφεύγει το αποσημαστικό μοτίβο. Επομένως είναι αναγκαίο τα είδη να ζουν στην ίδια περιοχή. Διαφορετικά, οι θηρευτές μπορεί να μην είναι σε θέση να αναγνωρίσουν το μοτίβο. Επίσης, η συχνότητα του αποσημαστικού μοντέλου (που παράγει το δηλητήριο) πρέπει να είναι υψηλότερη από αυτή του μιμητή, διαφορετικά οι θηρευτές θα μάθουν να τα ξεχωρίζουν.

Πολλοί οργανισμοί που μιμούνται αποσηματικά είδη αρκούνται στο να μοιάζουν εμφανισιακά. Υπάρχουν όμως και άλλα είδη που το έχουν πάει ένα βήμα πάρα κάτω! Δεν μιμούνται απλώς την εμφάνιση αλλά προσπαθούν να αντιγράψουν τη συμπεριφορά, τους ήχους, τα μοτίβα πτήσης ή τις κινήσεις της κεραίας του είδους μοντέλου.

Interesting fact: Ο βατεσιανός μιμητισμός πήρε το όνομά του από τον Henry Walter Bate, γνωστό φυσιοδίφη και εξερευνητή του 19ου αιώνα. Ήταν ο πρώτος που περιέγραψε το μιμητισμό στη φύση. Έμεινε γνωστός για τις εξερευνήσεις του στα τροπικά δάση του Αμαζονίου μαζί με τον  Alfred Russel Wallace.

Cosplay στη φύση

Ας δούμε μερικά από τα πιο εντυπωσιακά παραδείγματα βατεσιανού μιμητισμού στη φύση.

Τα φίδια Lampropeltis triangulum μιμούνται τα κοραλιοειδή φίδια

Φαντάσου ότι είσαι φίδι και ζεις σε μεγάλα δάση. Έχεις την κουλ εμφάνιση του φιδιού, αλλά δεν παράγεις δηλητήριο όπως άλλοι συγγενείς σου. Οι υπόλοιποι θηρευτές που σε βλέπουν σα μεζεδάκι ξέρουν ότι δεν είσαι επικίνδυνο και σου επιτίθενται. Τι μπορείς να κάνεις για να επιβιώσεις και να μην καταλήξεις στα πιάτο τους;

Την απάντηση σε αυτό το ερώτημα την έχουν δώσει εδώ και πολλά χρόνια τα φίδια του είδους Lampropeltis triangulum, που ονομάζονται και milk snakes (δηλαδή φίδια του γάλακτος). Πρόκειται για μη δηλητηριώδεις οργανισμούς, οι οποίοι ζουν κυρίως σε δασώδεις περιοχές. Αν και είναι επιδέξιοι θηρευτές οι ίδιοι, δεν παύουν να αποτελούν θήραμα για πολλά άλλα ζώα όπως αλεπούδες, ρακούν και πουλιά. Προκειμένου να τους αποφύγουν μιμούνται τα πολύ επικίνδυνα κοραλλιοειδή φίδια.

Τα κοραλιοειδή φίδια είναι δηλητηριώδη φίδια της οικογένειας των ελαπιδών στην οποία ανήκουν και οι κόμπρες. Έχουν δόντια γεμάτα με δηλητήριο, το οποίο χρησιμοποιούν για να σκοτώνουν τα θύματά τους. Πολλά από αυτά τα φίδια διαφημίζουν την τοξικότητά τους έχοντας έντονα χρώματα (αποσηματισμός).

Ορισμένα από τα ακίνδυνα φίδια Lampropeltis triangulum εκμεταλλεύονται αυτό το χαρακτηριστικό (έντονο χρώμα) και το μιμούνται προκειμένου να μπερδέψουν τους θηρευτές τους. Έτσι το πεινασμένο ρακούν δε θα μπορέσει να ξεχωρίσει εύκολα ποιος οργανισμός είναι κατάλληλος για μεζεδάκι και έτσι το φίδι θα κερδίσει την επιβίωσή του. Έξυπνο έτσι;

Fun fact: Τα φίδια του γάλακτος στην πραγματικότητα δεν έχουν καμία σχέση με το γάλα! Ονομάστηκαν έτσι γιατί βρίσκονταν πολύ συχνά σε αγροκτήματα και επικρατούσε η άποψη ότι τρέφονται με γαλακτοκομικά προϊόντα. Κι όμως για πολλά χρόνια υπήρχε η πεποίθηση ότι το βράδυ «θηλάζουν» γάλα από τις αγελάδες! Τα φίδια αυτά βρίσκονται εκεί όπως και γύρω από πολλές κατοικημένες περιοχές, επειδή τους είναι ευκολότερο να εξασφαλίσουν φαγητό, το όποιο όμως δεν αποτελείται από γάλα ή παράγωγά του.

Ο γιγαντιαίος βάτραχος του Κονγκό (Sclerophrys channingi) μιμείται την οχιά του Γκαμπόν (Bitis gabonica)

Κι όμως ισχύει! Οι βάτραχοι, αυτοί, είναι μάστερ στη μεταμφίεση! Καταφέρνουν να υποδυθούν την εμφάνιση, και όχι μόνο, ενός τελείως διαφορετικού οργανισμού, της οχιάς του Γκαμπόν! Η οχιά του Γκαμπόν είναι ένα δηλητηριώδες φίδι μία και από τις μεγαλύτερες οχιές παγκοσμίως. Διαθέτουν, μάλιστα, τα μεγαλύτερα δόντια με δηλητήριο και βέβαια μπορούν να αποθηκεύσουν και τη μεγαλύτερη ποσότητα δηλητηρίου στους αδένες τους, ανάμεσα στα φίδια. Όπως είναι λογικό, το δάγκωμά τους είναι θανατηφόρο. Και οι δύο οργανισμοί ζουν σε δάση της κεντρικής Αφρικής. Επομένως ο βάτραχος το εκμεταλλεύεται και μιμείται το φίδι. Πώς, όμως, καταφέρνει να μιμηθεί αποτελεσματικά έναν άλλο οργανισμό;

Ο βάτραχος παίζει με τα χρώματα και μιμείται ορισμένους από τους χαρακτηριστικούς χρωματισμούς τους φιδιού. Συγκεκριμένα, ο βάτραχος έχει δύο σκούρες καφέ κηλίδες και μια καφέ ευθεία γραμμή που διατρέχει την πλάτη του. Σε πολλές περιπτώσεις σε κάθε μία από τις πλευρές του σώματός του έχει διάφορες αποχρώσεις του καφέ προσπαθώντας να δώσει την αίσθηση του ανοιγμένου στόματος του φιδιού! Επιπλέον, έχει τονισμένες τις γραμμές πάνω από την περιοχή των ματιών προσπαθώντας να δώσει την ψευδαίσθηση των κεράτων που φέρει το φίδι. Τέλος, μπορεί να αλλάξει τη στάση του σώματός του ώστε να μιμηθεί το χαρακτηριστικό κεφάλι της οχιάς. Και, όμως, ο βάτραχος  δε σταματάει εκεί. Πάει τη μεταμφίεση ένα βήμα πάρα πέρα. Μιμείται και τον σιγμό, τον ήχο, δηλαδή, που βγάζει το φίδι όταν απειλείται!

Πολλά διαφορετικά είδη αραχνών μιμούνται τα μυρμήγκια

Γιατί να θέλουν οι αράχνες να μιμηθούν τα μυρμήγκια; Οι αράχνες μπορεί να φαίνονται αποκρουστικές σε ορισμένους από εμάς, αλλά αποτελούν μια νόστιμη λιχουδιά για θηρευτές όπως πουλιά και σαύρες. Τα μυρμήγκια, από την άλλη, διαθέτουν δηλητηριώδες τσίμπημα, χημικούς μηχανισμούς  άμυνας, ισχυρό και επώδυνο δάγκωμα, γενική επιθετικότητα και τη δυνατότητα να επιστρατεύουν τα υπόλοιπα μέλη της φωλιάς τους, όταν υπάρχει ανάγκη. Όλο αυτό το αμυντικό οπλοστάσιο που διαθέτουν τα καθιστά ακατάλληλα για κατανάλωση, οπότε πολλοί θηρευτές έχουν μάθει να τα αποφεύγουν. Επίσης, είναι πολυάριθμα και βρίσκονται σε πολλά οικοσυστήματα. Όλα αυτά τα χαρακτηριστικά τα καθιστούν εξαιρετικό οργανισμό-μοντέλο για μίμηση.

Πόσο εύκολο είναι, όμως, για μία αράχνη να μιμηθεί ένα μυρμήγκι;

Το σώμα της αράχνης χωρίζεται σε δύο τμήματα κι έχει οκτώ πόδια, ενώ το σώμα του μυρμηγκιού είναι πιο λεπτό, χωρίζεται σε τρία τμήματα, έχει έξι πόδια και δύο κεραίες. Πώς μπορεί κάποιος να κρύψει τα δύο επιπλέον πόδια;

Πολλές από τις αράχνες αυτές κινούνται χρησιμοποιώντας μόνο τα έξι πόδια τους, ενώ τα άλλα δύο τα έχουν μετατρέψει σε δομές που μοιάζουν με τις κεραίες των μυρμηγκιών! Επίσης πολλά είδη λεπταίνουν το σώμα τους, σχηματίζοντας ένα είδος μέσης, προσπαθώντας να δημιουργήσουν την ψευδαίσθηση ενός τρίτου μέρους που δε διαθέτουν φυσικά.

Εννοείται πως χρησιμοποιούν και τα χρώματα προκειμένου να τελειοποιήσουν τη μεταμφίεσή τους. Μερικές αράχνες έχουν μαύρες βούλες στο κεφάλι τους δημιουργώντας την αίσθηση των ματιών των μυρμηγκιών, ενώ πολλά είδη έχουν παρόμοια χρώματα σώματος με αυτά των μυρμηγκιών.

Οι αράχνες όμως δε σταματούν όμως εκεί. Μιμούνται ακόμα και τη συμπεριφορά των μυρμηγκιών!. Κινούν τα μπροστινά τους πόδια σαν να ήταν κεραίες, περπατούν πάνω κάτω κάνοντας πως ψάχνουν για τα χημικά σήματα με οποία επικοινωνούν μεταξύ τους τα μυρμήγκια (φερομόνες) και βέβαια περπατούν έχοντας το χαρακτηριστικό ζιγκ-ζαγκ μοτίβο. Έχουν σχεδόν τελειοποίηση τη μίμηση. Μήπως τις επόμενες Απόκριες να παίρναμε συμβουλές από τις αράχνες;

Αυτοί ήταν μερικοί από τους πιο επιτυχημένους απατεώνες της φύσης! Οι σχέσεις μεταξύ των ειδών που αναπτύσσονται στα οικοσυστήματα είναι περίπλοκες και πολύ δύσκολο να ερμηνευτούν μερικές φορές. Παρόλα αυτά πάντα θα με εκπλήσσουν όλοι οι διαφορετικοί τρόποι που έχουν βρει οι οργανισμοί για να επιβιώσουν. 

Evolution rules!

Σας άρεσε; Μοιραστείτε το!

    Πηγές

    https://evolution.berkeley.edu/aposematic-animals/

    https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6110362/

    https://science.howstuffworks.com/life/evolution/evolution.htm

    https://science.howstuffworks.com/life/evolution/batesian-mimicry.htm

    https://animals.howstuffworks.com/snakes/milk-snake.htm?utm_source=howstuffworks&utm_medium=recirc

    https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4858746/

    Savitzky, Alan H. (2004), Hutchins, Michael; Evans, Arthur V.; Jackson, Jerome A.; Kleiman, Devra G. (eds.), Grzimek's Animal Life Encyclopedia, vol. 7: Reptiles (2nd ed.), Detroit: Adam, p. 47, archived from the original on 2011-05-21, retrieved 2018-12-03

    Healey, Mariah. "Milksnake Care Sheet". ReptiFiles. Retrieved 2022-01-18.

    Markel, Ronald G. (1990). Kingsnakes and Milk Snakes. T.F.H. Publications, Inc. ISBN 9780866226646.

    https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00222933.2019.1669730

    https://www.nature.com/articles/d41586-019-03155-6

    https://lazoo.org/explore-your-zoo/our-animals/reptiles/viper-gaboon/

    https://animals.howstuffworks.com/amphibians/toad-mimics-snake.htm?utm_source=howstuffworks&utm_medium=recirc

    https://reptilesmagazine.com/batesian-mimicry-and-the-evolution-of-snakes/

    https://www.nature.com/articles/s41598-020-75010-y

Βαθμολογήστε αυτό το άρθρο

(2 ψήφοι)

Περισσότερα σε αυτή την κατηγορία: