Ομοιοπαθητική: Τελικά το νερό θυμάται;

Τρίτη, 08 Φεβρουαρίου 2022, 11:02
Ομοιοπαθητική: Τελικά το νερό θυμάται; Ομοιοπαθητική: Τελικά το νερό θυμάται;

Η σημερινή εποχή χαρακτηρίζεται από μια όλο και εντονότερη ροπή προς την αμφισβήτηση της επιστήμης και των μεθόδων που ακολουθεί. Καθώς η σημασία των τεκμηρίων μοιάζει να φθίνει στα μάτια μεγάλου μέρους του πληθυσμού, το βλέμμα στρέφεται προς άλλες, εναλλακτικές κατευθύνσεις. Μια εξ αυτών, είναι και η μέθοδος της ομοιοπαθητικής, η δημοφιλία της οποίας φαίνεται πως αυξάνεται συστηματικά, καθώς αποκτά διαρκώς νέους οπαδούς. Πόσα, όμως, γνωρίζουμε πραγματικά για αυτό το σύστημα πεποιθήσεων; Μπορεί να μας θεραπεύσει «ολιστικά», όπως υπόσχεται; Γιατί η επιστημονική κοινότητα απορρίπτει τις μεθόδους της, κατατάσσοντάς την στις ψεύδο-επιστήμες;

Για να εντοπίσουμε τις ρίζες της ομοιοπαθητικής, ταξιδεύουμε πίσω στη Γερμανία του 18ου αιώνα. Ο γιατρός Samuel Hahnemann, που δεν υποστήριζε τις δραστικές και επεμβατικές θεραπείες που εφαρμόζονταν τότε, επινόησε το 1796 ένα νέο, πιο ήπιο ιατρικό σύστημα, που δε θα έβλαπτε τους ασθενείς. Η βασική του ιδέα στηρίχθηκε σε μια αντίληψη που επικρατούσε την εποχή εκείνη, σύμφωνα με την οποία «τα όμοια θεραπεύονται από όμοια» (στα λατινικά “simila similibus corentur”). Έτσι προκύπτει και ο ίδιος ο όρος, από τις ελληνικές λέξεις «όμοιος» και «πάσχω».

Αυτό σημαίνει πρακτικά πως μια ουσία που σε υψηλές δόσεις πυροδοτεί κάποια συμπτώματα, έχει την ικανότητα να θεραπεύσει ασθένειες με τα ίδια συμπτώματα, εάν χορηγηθεί σε μικρότερες δόσεις. Η «αρχή της ομοιότητας», όπως ονομάζεται στη σύγχρονη ομοιοπαθητική, αποτελεί έννοια, που επινοήθηκε στην προεπιστημονική εποχή σε μια προσπάθεια εξ-ορθολογισμού της ανθρώπινης ύπαρξης. Σύμφωνα με αυτή, το καρύδι, του οποίου το σχήμα μοιάζει με τον ανθρώπινο εγκέφαλο, θα έπρεπε να αποτελεί και αποτελεσματική θεραπεία παθήσεων του εγκεφάλου.

Είναι αξιοσημείωτο το γεγονός πως, για να ελέγξει ο Hahnemann την επίδραση διάφορων ουσιών, τις χορηγούσε στον εαυτό του και έπειτα γενίκευε τις παρατηρήσεις του, ανάγοντάς τες σε θεραπευτικές αρχές. Στο πιο γνωστό του πείραμα, υποστήριξε ότι μετά από κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων κινίνης, εμφάνισε συμπτώματα παρόμοια με της ελονοσίας. Μάλιστα, θεώρησε αυτή την παρατήρηση επαρκή απόδειξη για τη θεραπευτική δράση της ουσίας έναντι της ελονοσίας. Ωστόσο, το «πείραμα» αυτό δεν επιβεβαιώθηκε ποτέ, γεγονός που καταδεικνύει ότι η ομοιοπαθητική δεν υπάκουε εξ αρχής σε έναν από τους βασικότερους επιστημονικούς κανόνες˙ εκείνον της επαναληψιμότητας.

Ένας δεύτερος πυλώνας στον οποίο στηρίζεται η ομοιοπαθητική είναι η διαδικασία των διαδοχικών αραιώσεων των διαλυμάτων που περιέχουν τις ενεργές ουσίες. Μέσω των αραιώσεων, δημιουργούνται διαλύματα που περιέχουν όλο και λιγότερη ποσότητα της ουσίας, η οποία θεωρούμε ότι έχει θεραπευτικές δράσεις. Το βασικότερο λογικό σφάλμα σε αυτή τη θεωρία έγκειται στο γεγονός πως ύστερα από κάποιους κύκλους αραιώσεων, η πιθανότητα να βρεθεί έστω και ένα μόριο της δραστικής ουσίας στον διαλύτη είναι μηδαμινή, αν όχι ανύπαρκτη. Μάλιστα, πολλά σκευάσματα του εμπορίου έχουν υποστεί τέτοια αραίωση, ώστε ένα μόριο της ουσίας έχει διαλυθεί σε μάζα διαλύτη, μεγαλύτερη της συνολικής μάζας του σύμπαντος.

Σε μια προσπάθεια επεξήγησης αυτού του παράδοξου, οι ομοιοπαθητικοί υποστηρίζουν την απελευθέρωση «θεραπευτικής ενέργειας» από την ουσία, μέσω έντονης ανακίνησης του διαλύματος έπειτα από κάθε αραίωση. Αυτή η διαδικασία ονομάζεται «ενίσχυση» ή «δυναμοποίηση» και θεωρούν πως οδηγεί σε αύξηση της αποτελεσματικότητας των σκευασμάτων. Φυσικά, η ατομική θεωρία, που αποδείχθηκε πειραματικά τον 20ο αιώνα, ακυρώνει επιστημονικά αυτές τις υποθέσεις. Από τη στιγμή που δεν υπάρχουν μόρια της ουσίας στο διαλύτη, είναι αδύνατον να εμφανίζονται οι ιδιότητές τους. Ωστόσο, οι σύγχρονοι ομοιοπαθητικοί έχουν εφεύρει μια νέα θεωρία, σύμφωνα με την οποία το νερό θυμάται.

Για να αντιληφθούμε τι υποστηρίζουν, μπορούμε να σκεφτούμε τα μηχανήματα στα οποία εισάγοντας ένα κέρμα, βγαίνει ένα μπαλάκι. Ας θεωρήσουμε για λίγο πως αυτά τα μπαλάκια είναι μόρια νερού. Όπως γνωρίζουμε, κάθε φορά που αφαιρείται ένα, τα υπόλοιπα ανακατανέμονται και καταλαμβάνουν τη θέση του. Σύμφωνα, λοιπόν, με τη μνήμη νερού, αν αφαιρέσουμε ένα μπαλάκι (μόριο ουσίας) τα υπόλοιπα γύρω του (μόρια νερού), διατηρούν την πρότερη θέση τους, αφήνοντας στη μέση ένα κενό. Αυτή η υπόθεση δεν έχει επαληθευτεί πειραματικά.

Αυτό που ισχύει είναι πως τα μόρια νερού μπορούν να διατηρήσουν τους δεσμούς τους, αλλά για περίπου 0,00005 nanoseconds. Δηλαδή 50 εκατομμυριοστά του ενός δισεκατομμυρίου του δευτερολέπτου.

Η τρίτη αρχή της ομοιοπαθητικής, αφορά την εξατομικευμένη θεραπεία. Αναλύονται και αξιολογούνται συγκεκριμένα συμπτώματα που εμφανίζει κάθε ασθενής συνολικά και όχι μόνο εκείνα που αντιστοιχούν στην εκάστοτε ασθένεια. Έτσι, σύμφωνα με τον εμπνευστή της μεθόδου, σκευάσματα που διανέμονται ελεύθερα και υπόσχονται θεραπεία οποιουδήποτε ατόμου, δε σέβονται την αρχή αυτή και δεν εμπίπτουν στον κλάδο της ομοιοπαθητικής. Με την παραδοχή αυτή, όμως, απορρίπτεται οποιαδήποτε μελέτη μεγάλης κλίμακας ή κλινική έρευνα μπορεί να αποδείξει την αναποτελεσματικότητα της μεθόδου, καθιστώντας την μη επαναλήψιμη και τελικά μη επιστημονική.

Προκειμένου να αξιολογηθεί η επίδραση της ομοιοπαθητικής, το Αυστραλιανό NHMRC (National Health and Medical Research Council), πραγματοποίησε μια συστηματική ανασκόπηση δημοσιεύσεων από το 1997 έως το 2013, με σκοπό τη σύγκριση των ομοιοπαθητικών και εικονικών φαρμάκων (placebo). Κατέληξαν, λοιπόν, στο συμπέρασμα πως δεν υπάρχουν παθήσεις για τις οποίες να υφίστανται βάσιμα στοιχεία που να υποστηρίζουν την αποτελεσματικότητα της ομοιοπαθητικής. Μάλιστα, και το EASAC (European Academies’ Science Advisory Council), με βάση τις διαθέσιμες δημοσιεύσεις, υποστήριξε ότι δεν υπάρχουν τεκμήρια για δράση της ομοιοπαθητικής, πέραν της επίδρασης των εικονικών φαρμάκων (placebo). Είναι αξιοσημείωτο, όμως, το γεγονός πως τα ομοιοπαθητικά σκευάσματα διακινούνται ελεύθερα στο εμπόριο, δίχως να απαιτείται απόδειξη της ασφάλειας και θεραπευτικής τους αποτελεσματικότητας, σε αντίθεση με όλα τα υπόλοιπα φάρμακα της αγοράς.

Πώς είναι δυνατόν, λοιπόν, να επιβιώνει μέχρι σήμερα μια θεωρία του 18ου αιώνα που βασίζεται σε μη επιστημονικές παραδοχές; Οι παράλογες διδαχές και η εμμονική -σχεδόν ευλαβική- προσκόλληση των οπαδών της ομοιοπαθητικής σε αυτές, μαρτυρούν μια κοινότητα που βασίζεται περισσότερο στην πίστη και την ιδεολογία, παρά στον ορθολογισμό. Η επιστήμη, όμως, δε λειτουργεί με αυτόν τον τρόπο. Οι θεωρίες που διαμορφώνονται, δοκιμάζονται και είτε αποδεικνύονται επιστημονικά ή διαψεύδονται. Στην τελευταία κατηγορία, λοιπόν, εμπίπτει και η ομοιοπαθητική.

Γιατί, επομένως, τόσοι άνθρωποι εξακολουθούν να την επιλέγουν ως συμπληρωματική ή και αποκλειστική μέθοδο θεραπείας; Ίσως η απάντηση να σχετίζεται με την εμπειρία της συμβουλευτικής και της αλληλεπίδρασης με το θεραπευτή, που παρέχει στα άτομα σιγουριά και ασφάλεια. Στοιχεία που λείπουν, ενδεχομένως, από τα κλασικά συστήματα υγείας. Ίσως η διαμόρφωση πιο ουσιαστικών και διαπροσωπικών σχέσεων μεταξύ ιατρών και ασθενών, να επαρκεί για την απομάκρυνση των τελευταίων από την αναζήτηση διαφορετικών θεραπευτικών προσεγγίσεων.

Σας άρεσε; Μοιραστείτε το!

    Πηγές
    1. Cukaci, Cemre, et al. "Against all odds—the persistent popularity of homeopathy." Wiener klinische Wochenschrift9 (2020): 232-242.
    2. Aversa, Raffaella, et al. "About homeopathy or≪ Similia similibus curentur≫." American Journal of Engineering and Applied Sciences4 (2016).
    3. Grams, Natalie. "Homeopathy—where is the science? A current inventory on a pre‐scientific artifact." EMBO reports3 (2019): e47761.
    4. Tonini, V. "Popper, KR-The Logic Of Scientific Discovery." Scientia, Rivista di Scienza94 (1959).
    5. Brien, Sarah, et al. "Homeopathy has clinical benefits in rheumatoid arthritis patients that are attributable to the consultation process but not the homeopathic remedy: a randomized controlled clinical trial." Rheumatology6 (2011): 1070-1082.
    6. European Academies’ Science Advisory Council. "Homeopathic products and practices: assessing the evidence and ensuring consistency in regulating medical claims in the EU." (2017).
    7. National Health and Medical Research Council. NHMRC Information Paper: Evidence on the effectiveness of homeopathy for treating health conditions. National Health and Medical Research Council, 2015.
    8. Cooper, Katy L., et al. "Prevalence of visits to five types of complementary and alternative medicine practitioners by the general population: a systematic review." Complementary therapies in clinical practice4 (2013): 214-220.
    9. Avina, Robert L., and Lawrence J. Schneiderman. "Why patients choose homeopathy." Western Journal of Medicine4 (1978): 366.
    10. Gunther, M. "The homeopathic patient: comparative results of homeopathic and conventional GP patient interviews." Medizin, Gesellschaft, und Geschichte: Jahrbuch des Instituts fur Geschichte der Medizin der Robert Bosch Stiftung18 (1999): 119-136.
    11. World Health Organization. Safety issues in the preparation of homeopathic medicines. World Health Organization, 2009.

Βαθμολογήστε αυτό το άρθρο

(13 ψήφοι)

Περισσότερα σε αυτή την κατηγορία: