Έχεις λίγη ζωή στο άγχος σου...

Τετάρτη, 03 Ιουλίου 2019
Έχεις λίγη ζωή στο άγχος σου... Έχεις λίγη ζωή στο άγχος σου... pixabay.com

Φήμες λένε πως δεν περνά εικοσιτετράωρο αν δεν γίνει λόγος περί άγχους ή αν δε βρεθείς ο ίδιος σε μία τουλάχιστον στρεσογόνο κατάσταση. Άγχος για το αν θα προλάβεις το λεωφορείο, άγχος για το αν θα βρείς δουλειά, άγχος για τα γραφειοκρατικά, άγχος για τα οικονομικά, άγχος για τα κοινωνικά, άγχος, άγχος, άγχος...Αγχώθηκες;

Πίσω από το στρες της καθημερινότητας, κρύβεται μια κατάσταση επαπειλούμενης ομοιόστασης του οργανισμού από εγγενείς ή εξωγενείς δυσμενείς δυνάμεις (παράγοντες άγχους). Η κατάσταση αυτή αντισταθμίζεται από ένα περίπλοκο σύνολο αποκρίσεων που στοχεύουν στη διατήρηση ή την αποκατάσταση της βέλτιστης ισορροπίας του σώματος (eustasis). Έτσι, κάθε φορά που απειλείται η ομοιόσταση του οργανισμού, πυροδοτείται η έκκριση μιας σειράς ορμονών που οδηγούν σε μια καλά συντονισμένη χημική απάντηση.

Όπου φύγει φύγει…

Ίσως να έχεις ακούσει για το φαινόμενο fight or flight, δηλαδή μάχη ή φυγή, το οποίο εμφανίζεται κάθε φορά που νιώθουμε απειλή. Πρόκειται για ένα αρχέγονο σύστημα επιβίωσης που ενεργοποιείται τόσο σε καταστάσεις που πραγματικά κινδυνεύει η σωματική μας ακεραιότητα όσο και σε καταστάσεις καθημερινού άγχους. Κι αυτό γιατί ο εγκέφαλος δε μπορεί να ξεχωρίσει αν φοβήθηκες επειδή παρουσιάστηκε μπροστά σου μια τεράστια αιμοδιψής αρκούδα, ή αν έλαβες ένα περίεργο τηλεφώνημα από το αφεντικό σου. Συνεπώς, θα αντιδράσει παρόμοια σε κάθε φόβο ή ανησυχία σου. Αυτό συμβαίνει γιατί το άγχος είναι άμεσα συνδεδεμένο με το ένστικτό μας για επιβίωση και το κύριο ερέθισμα που μας κινητοποιεί για να αποφύγουμε τον κίνδυνο είναι ο φόβος.

Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο κάθε φορά που αγχωνόμαστε;

Δύο από τις περιοχές του εγκεφάλου που ενεργοποιούνται σε στρεσογόνες καταστάσεις είναι η αμυγδαλή και ο ιππόκαμπος. Όταν φοβόμαστε, η αμυγδαλή διεγείρει και ενεργοποιεί τα κυκλώματα φόβου του σώματος μας. Ιδρωμένα χέρια, ξηρό στόμα και τεταμένοι μύες έτοιμοι για δράση είναι μερικά από τα σημεία του άγχους. Προκειμένου να ανταποκριθεί γρήγορα σε μια απειλή, να φύγει ή να αγωνιστεί, το σώμα προσπαθεί να ανακατευθύνει τη ροή αίματος από περιοχές λιγότερο ζωτικής σημασίας σε περιοχές που είναι καίριες για την επιβίωσή μας. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση του καρδιακού ρυθμού, της αρτηριακής πίεσης και του αριθμού των αναπνοών. Εάν η εκτροπή αίματος από τον φλοιό του εγκεφάλου είναι πολύ γρήγορη, ένα άτομο μπορεί να λιποθυμήσει, να μπερδευτεί ή να «παγώσει» («freeze»).

Η αμυγδαλή όχι μόνο παράγει μια γρήγορη απάντηση φόβου αλλά ενεργεί και σαν αποθήκη για τη συναισθηματική μνήμη. Φαίνεται ότι υπάρχει μια συνεργασία μεταξύ της αμυγδαλής και του ιππόκαμπου. Ο ιππόκαμπος ανακαλεί πληροφορίες και η αμυγδαλή καθορίζει κατά πόσον αυτή η πληροφορία έχει οποιαδήποτε συναισθηματική αξία. Είναι η δομή του εγκεφάλου που υποστηρίζει τη συνειδητή μνήμη και παρέχει το πλαίσιο για τη δημιουργία εμπειριών. Είναι εξαιτίας του ιππόκαμπου, που όχι μόνο το ερέθισμα αυτό καθαυτό, αλλά και όλα τα αντικείμενα που το περιβάλλουν ή η κατάσταση στην οποία εμφανίζεται, μπορούν να αποτελέσουν πηγή άγχους. Άν, για παράδειγμα, τρόμαξες επειδή κινδύνευσες να συγκρουστείς με ένα κόκκινο αυτοκίνητο σε μια συγκεκριμένη περιοχή, μπορεί να φοβάσαι μην πάθεις κάποιο ατύχημα ή να αγχώνεσαι κάθε φορά που περνάς από τη συγκεκριμένη περιοχή ή βλέπεις κόκκινο αυτοκίνητο. Έτσι, οι οδυνηρές αναμνήσεις από παλιές καταστάσεις ή σχέσεις μπορούν να γενικευθούν ή να προβάλλονται σε νέες.

Σε ορμονικό επίπεδο…

Οι βασικές αντιδράσεις του σώματος σε κατάσταση άγχους, καθορίζονται από την αδρεναλίνη, τη νορεπινεφρίνη και την κορτιζόλη.

Η αδρεναλίνη (επινεφρίνη) εκκρίνεται από το μυελό των επινεφριδίων και ενεργοποιεί τον μηχανισμό διάσπασης του γλυκογόνου, που βρίσκεται στο ήπαρ, αυξάνοντας έτσι τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα, ενεργοποιώντας τα ελεύθερα λιπαρά οξέα (τα οποία αποτελούν πηγή επιπλέον ενέργειας) και προκαλώντας μια μεγάλη ποικιλία αντιδράσεων στο καρδιαγγειακό και το μυϊκό σύστημα. 

Η νορεπινεφρίνη είναι μία ορμόνη παραπλήσια της αδρεναλίνης, η οποία παράγεται επίσης από τον επινεφριδιακό μυελό. Είναι κυρίως αγγειοσυσπαστική ουσία, με ελάχιστη επίδραση στην καρδιακή παροχή. Ο πρωταρχικός της ρόλος, όπως και της αδρεναλίνης, είναι η διέγερση.

Η κορτιζόλη δρά μακροπρόθεσμα, όταν δηλαδή ο οργανισμός είναι σε κατάσταση στρές για μεγάλο χρονικό διάστημα, όπως συμβαίνει στην κατάθλιψη. Ο λόγος είναι ότι η απελευθέρωση της ολοκληρώνεται, μέσα από μία διαδικασία που θυμίζει σπασμένο τηλέφωνο. Αρχικά, η αμυγδαλή αναγνωρίζει την απειλή. Στη συνέχεια, το «λέει» στον υποθάλαμο, ο οποίος απελευθερώνει την κορτικοτροπίνη (CRH), η οποία με τη σειρά της το «λέει» στην υπόφυση που απελευθερώνει τη φλοιοεπινεφριδιοτρόπο ορμόνη (ACTH) που «λέει» στα επινεφρίδια να παράγουν κορτιζόλη. Η κορτιζόλη, η φυσική κορτιζόνη του οργανισμού, βοηθά στη διατήρηση της ισορροπίας των υγρών και της αρτηριακής πίεσης του οργανισμού, καταστέλοντας παράλληλα ορισμένες λειτουργίες του σώματος που δεν είναι ζωτικής σημασίας, όπως η αναπαραγωγή, η πέψη και η ανάπτυξη.

 

΄Οπως φαίνεται, λοιπόν, το στρες αποτελεί αναγκαίο κακό καθώς είναι μεν απαραίτητο για την επιβίωσή μας αλλά σε υπερβολικό βαθμό είναι εξαιρετικά επιβλαβές για την ψυχική και σωματική μας υγεία.

    Πηγές

    Tsigos, Constantine, et al. "Stress, endocrine physiology and pathophysiology." Endotext [Internet]. MDText. com, Inc., 2016

    Ranabir, Salam, and K. Reetu. "Stress and hormones." Indian journal of endocrinology and metabolism 15.1 (2011): 18

Σας άρεσε; Μοιραστείτε το!

Βαθμολογήστε αυτό το άρθρο

(10 ψήφοι)

Περισσότερα σε αυτή την κατηγορία: