Αναλφαβητισμός: Πόσο κοντά είμαστε στο να εξαλείψουμε το πρόβλημα;

Σάββατο, 06 Μαρτίου 2021, 11:03
Αναλφαβητισμός: Πόσο κοντά είμαστε στο να εξαλείψουμε το πρόβλημα; Αναλφαβητισμός: Πόσο κοντά είμαστε στο να εξαλείψουμε το πρόβλημα; www.pexels.com

Εκατομμύρια άνθρωποι σε όλον τον κόσμο αδυνατούν, ακόμα και σήμερα, να γράψουν μία σύντομη πρόταση, να κατανοήσουν μια πινακίδα στο δρόμο τους ή να διαβάσουν την ετικέτα ενός φαρμάκου. Οι άνθρωποι αυτοί που πολύ συχνά βρίσκονται δίπλα μας, τους βλέπουμε στη γειτονιά μας, είναι άνθρωποι, των οποίων η καθημερινότητα είναι αντικειμενικά πιο δύσκολη από τη δική μας. Η UNESCO καθιέρωσε, με δική της πρωτοβουλία, τη Διεθνή Ημέρα για την Εξάλειψη του Αναλφαβητισμού στις 8 Σεπτεμβρίου του 1965, κατά τη διάρκεια της Συνόδου της Τεχεράνης και από το 1966 γιορτάζεται κάθε χρόνο την ημερομηνία αυτή.  

Το δυσάρεστο φαινόμενο του αναλφαβητισμού

Ένας περιεκτικός ορισμός έχει δοθεί από την UNESCO, σύμφωνα με την οποία «αναλφάβητος» είναι όποιος δεν έχει αποκτήσει τις αναγκαίες γνώσεις και ικανότητες για την άσκηση όλων των δραστηριοτήτων, για τις οποίες η γραφή, η ανάγνωση και η αρίθμηση είναι απαραίτητες. Επιπλέον, ο αναλφαβητισμός χωρίζεται σε δύο μεγάλες κατηγορίες: τον οργανικό και το λειτουργικό αναλφαβητισμό. Οργανικά αναλφάβητος είναι κάποιος που δε φοίτησε ποτέ στο σχολείο άρα και δε διδάχθηκε ποτέ γραφή και ανάγνωση. Σε αυτή την περίπτωση επικρατεί συνήθως παντελής ή σε μεγάλο βαθμό άγνοια γραφής και ανάγνωσης, κάτι το οποίο επιφέρει δυσκολίες στη ζωή του ατόμου. Αντίστοιχα, λειτουργικά αναλφάβητος είναι ένας άνθρωπος, ο οποίος αν και έχει διδαχθεί γραφή και ανάγνωση, δεν καλλιέργησε στη συνέχεια της ζωής του αυτές τις γνώσεις, με αποτέλεσμα να ατονήσουν και τελικά να ξεχαστούν. Ο λειτουργικός αναλφαβητισμός απαντάται κυρίως ως ελλιπής γνώση της μητρικής γλώσσας (περιορισμένο λεξιλόγιο, μηδαμινές γνώσεις γραμματικής και συντακτικού κτλ.) και οδηγεί στην αναποτελεσματική επικοινωνία του ατόμου με το κοινωνικό του περιβάλλον. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν εθνοτικές μειονότητες όπως οι Ρομά, στους οποίους τα ποσοστά αναλφαβητισμού είναι υψηλά. Τα νεαρά άτομα Ρομά εγκαταλείπουν πολύ συχνά πρόωρα το σχολείο, με αποτέλεσμα το μορφωτικό τους επίπεδο να είναι ιδιαίτερα χαμηλό. Στην Ελλάδα, αναλφάβητος θεωρείται όποιος δεν έχει ολοκληρώσει τις σπουδές του στο εξατάξιο δημοτικό σχολείο, ενώ άλλες χώρες για να χαρακτηρίσουν κάποιον εγγράμματο αρκούνται στη γνώση γραφής και ανάγνωσης.

Ο αναλφαβητισμός σε νούμερα

Σύμφωνα με στατιστικές, ο αναλφαβητισμός έπληττε περίπου το 14% του παγκόσμιου πληθυσμού το 2016. Τα τελευταία 65 χρόνια η ικανότητα γραφής και ανάγνωσης αυξάνεται παγκοσμίως κατά 4% κάθε 5 χρόνια. Το 86% των ατόμων άνω των 15 ετών είναι εγγράμματοι, ενώ σε πολλές χώρες περισσότεροι από το 95% των κατοίκων κατέχουν μόνο βασικές γνώσεις γραφής και ανάγνωσης. Ωστόσο, αν και έχουν γίνει σημαντικά βήματα για την αντιμετώπιση του δυσάρεστου φαινομένου του αναλφαβητισμού, όπως για παράδειγμα η προσπάθεια καταπολέμησης των ανισοτήτων στην εκπαίδευση, τα σημερινά ποσοστά δείχνουν πως έχουμε ακόμη πολύ δρόμο μπροστά μας. Ένα χαρακτηριστικό κοινωνικό φαινόμενο που συνοδεύει τις περισσότερες φορές τον αναλφαβητισμό είναι η φτώχια. Σε υπανάπτυκτες χώρες, το 2016, το 1/3 των δημοτικών σχολείων δε διέθεταν βασικές υποδομές αποχέτευσης, υγιεινής και πόσιμου νερού, με αποτέλεσμα να επηρεάζεται η εκπαίδευση εκατομμυρίων παιδιών και κυρίως των κοριτσιών. Σε χώρες όπως η Νιγηρία το ποσοστό του εγγράμματου πληθυσμού (ηλικίες 15-24) είναι μόλις 36,5%. Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει και σε άλλα μέρη του κόσμου, με την Υποσαχάρια Αφρική, ωστόσο, να κατέχει υψηλή θέση. Η Μπουρκίνα Φάσο και το Νότιο Σουδάν, είναι ακόμη δύο χαρακτηριστικά παραδείγματα χωρών όπου το ποσοστό του εγγράμματου πληθυσμού αποτελεί μειοψηφία (κάτω από 30%).  

Σήμερα, τουλάχιστον 750 εκατομμύρια νεαρά άτομα και ενήλικες παγκοσμίως δεν μπορούν να διαβάσουν και να γράψουν και 250 εκατομμύρια παιδιά δεν κατέχουν βασικές ικανότητες γραφής και ανάγνωσης. Εάν τα ποσοστά αυτά σας φαίνονται μεγάλα, πρέπει να λάβουμε υπόψη μας πως το πρόβλημα του αναλφαβητισμού είναι πολύπλευρο, καθώς σε αυτό οδηγούν οικονομικοί, κοινωνικοί και πολιτισμικοί παράγοντες. Δεν αποτελεί έκπληξη, εξάλλου, ότι συναντάται σε μεγάλο ποσοστό και στον αναπτυγμένο «δυτικό» κόσμο. Σύμφωνα με το U.S. Department of Education, το 54% των ενηλίκων στην Αμερική (ηλικίες 16-74 ετών), δηλαδή περίπου 130 εκατομμύρια άνθρωποι, δεν έχουν μεγαλύτερη ευχέρεια στην ανάγνωση από ένα παιδί της έκτης δημοτικού. Επιπλέον, μέχρι και πριν κάποια χρόνια σύμφωνα με τον Οργανισμό Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (OECD), ένας στους πέντε νέους ανθρώπους στην Ευρώπη είχε χαμηλό επίπεδο γνώσεων γραφής και ανάγνωσης.

Πώς είναι, λοιπόν, να μην ξέρεις ανάγνωση;

Για τους περισσότερους είναι σχεδόν αδιανόητο το πώς είναι να ζεις χωρίς να μπορείς να διαβάσεις ή να επικοινωνήσεις μέσω του γραπτού λόγου. Ωστόσο, τα παραπάνω νούμερα φανερώνουν πως πολλοί συνάνθρωποί μας, δεν έχουν ακόμη και σήμερα ούτε τις απλές ικανότητες που απαιτούνται ώστε να λειτουργήσουν σωστά σε ένα σύγχρονο περιβάλλον ζωής και εργασίας, όπως το να συμπληρώσουν ένα έγγραφο, να ακολουθήσουν γραπτά αποτυπωμένες οδηγίες, να διαβάσουν ένα χάρτη ή να βοηθήσουν τα παιδιά τους με τα μαθήματα του σχολείου.  Πού οφείλεται όλο αυτό; Όπως προανέφερα, οι κύριοι παράγοντες που οδηγούν σε αυτή την ανισότητα είναι οικονομικοί.  Η φτώχια και η ανάγκη για βιοπορισμό γεννά φαινόμενα όπως η παιδική εργασία. Επιπλέον, οι μη ομαλές ιστορικές και πολιτικές περίοδοι, όπως πόλεμοι ή ολοκληρωτικά καθεστώτα, εντείνουν ακόμη περισσότερο το πρόβλημα. Ρατσισμός και κοινωνικά στερεότυπα, στερούν από συγκεκριμένες ομάδες πληθυσμού την ευκαιρία για ίση πρόσβαση στην εκπαίδευση.

Τι μένει να γίνει; Το μέλλον θα μας πει, ωστόσο ένα είναι σίγουρο: Σε μια κοινωνία που εξελίσσεται με τόσο ταχείς ρυθμούς, εάν δεν εξασφαλιστεί άμεσα και παντού η ίση πρόσβαση στην εκπαίδευση για όλους και δεν αντιμετωπιστούν δια παντός φαινόμενα όπως η παιδική εργασία, οι κοινωνικές πληγές τέτοιου τύπου θα διογκώνονται επικαλύπτοντας η μία την άλλη.

Κάτι ακόμη! Στις μέρες μας έχουμε άτυπα την παρουσία ενός νέου τύπου αναλφαβητισμού, αυτόν του ψηφιακού αναλφαβητισμού. Σε κάποια χρόνια από τώρα, αναμένεται κάποιος μη εξοικειωμένος με την τεχνολογία να δυσκολεύεται πολύ να εργαστεί και να συνυπάρξει αρμονικά με το κοινωνικό σύνολο.

Σας άρεσε; Μοιραστείτε το!

Ακούστε το Podcast

Βαθμολογήστε αυτό το άρθρο

(2 ψήφοι)

Περισσότερα σε αυτή την κατηγορία: