Μοναξιά: λόγω καραντίνας ή όχι;

Παρασκευή, 01 Μαϊος 2020, 13:Μάι
Μοναξιά: λόγω καραντίνας ή όχι; Μοναξιά: λόγω καραντίνας ή όχι; freepik.com

Σε καραντίνα και μια από τις σκέψεις είναι «Τι θα κάνω τώρα εγώ μόνος/η στο σπίτι;!». Αισθανόμαστε όμως μοναξιά μόνο λόγω της παρούσας κατάστασης; Τι συμβαίνει με εκείνους που ένιωθαν μοναξιά... και εκτός καραντίνας;

Τι σημαίνει πραγματικά να νιώθει κανείς μόνος;

Έχει επιβεβαιωθεί ότι νιώθουμε μοναξιά όταν οι προσδοκίες μας από την κοινωνική ζωή και επαφές μας δεν εκπληρώνονται στην πράξη. Αυτό δε σημαίνει απαραίτητα ότι ο αριθμός των κοινωνικών σχέσεων μας είναι μικρός, αλλά ότι η ικανοποίηση που αντλούμε από αυτές δεν είναι αρκετή για εμάς.

Στην πραγματικότητα, η μοναξιά δεν ταυτίζεται πάντα με ρεαλιστική κοινωνική απομόνωση, αλλά με την, υποκειμενική, αντίληψη μας σχετικά με αυτή. Συνεπώς, πιο σημαντικό ρόλο στο αίσθημα της μοναξιάς έχει το πώς εκλαμβάνουμε εμείς τις καταστάσεις και όχι τόσο αυτές καθαυτές ως συμβάντα.

Τέλος, εσωστρέφεια και μοναχικότητα δεν σημαίνουν μοναξιά. Εσωστρέφεια είναι η επιλογή του ατόμου για λιγότερες κοινωνικές συναναστροφές, ενώ μοναχικότητα είναι η ικανοποίηση του να περνάει κανείς χρόνο μόνος.

Γιατί νιώθουμε μοναξιά;

Οι επιστήμονες συμφωνούν στο ότι υπάρχει γενετική προδιάθεση για την μοναξιά σε ένα μεγάλο βαθμό, αλλά ότι υπάρχουν εξίσου πολλοί άλλοι παράγοντες που καθορίζουν το κατά πόσο την βιώνουμε και πότε.

Εδώ ανήκουν οι τραυματικές εμπειρίες κατά τη διάρκεια της ζωής μας, με πιο «μοναχικές» ηλικίες να είναι η εφηβεία και το γήρας, διότι το άτομο είτε προσπαθεί να «κτίσει» τον κοινωνικό του κύκλο για πρώτη φορά εκτός οικογένειας ή τον χάνει λόγω θανάτου, αντίστοιχα.

Άλλοι λόγοι είναι το μη επαρκές εισόδημα, μια δυσλειτουργική και δυσάρεστη οικογενειακή κατάσταση, οι προσωρινές αλλαγές του τόπου κατοικίας (πχ λόγω δουλειάς) κτλ.

Επιδρά η μοναξιά στον οργανισμό μας;

Όταν η μοναξιά δεν είναι παροδική αλλά γίνεται σταθερή κατάσταση, ναι έχει αρκετές επιπτώσεις τόσο στην συμπεριφορά, τη φυσιολογία μας και στα γονίδιά μας!

Συμπτώματά της είναι:

  • τα αρνητικά συναισθήματα για τον εαυτό μας π.χ. χαμηλή αυτοεκτίμηση
  • η συνεχής έλλειψη ικανοποίησης στη ζωή
  • η αρνητική στάση απέναντι στους γύρω και η περαιτέρω κοινωνική απομόνωση
  • η δυσκολία επίλυσης προβλημάτων καθώς και η αποφυγή για συζήτηση αυτών

με αποτέλεσμα την διαφυγή στην απραγία, στο φαγητό, στο ποτό, στον ύπνο και την αποφυγή της φυσικής δραστηριότητας.  Ψυχικές και γνωσιακές διαταραχές όπως η κατάθλιψη και η άνοια, αντίστοιχα, είναι πιθανόν να εμφανιστούν, αφού συσσωρεύουμε συνεχώς στρες και η ποιότητα της ζωής μας φθίνει. Χαρακτηριστική είναι και η διαταραγμένη ποιότητα του ύπνου σε περιόδους μοναξιάς, κάτι που εξελικτικά εξηγείται σαν επαγρύπνηση απέναντι στους «θηρευτές».

Είναι εντυπωσιακό ότι μια στρεσογόνα κατάσταση που προκαλεί παρατεταμένα την αίσθηση μοναξιάς οδηγεί στην αλλαγή της έκφρασης των γονιδίων σε επίπεδο RNA στο νευροενδοκρινικό καθώς και στο ανοσοποιητικό σύστημα ενηλίκων και μεσηλίκων. Το αποτέλεσμα είναι να υπερ-ενεργοποιείται το ανοσοποιητικό σύστημα, να παράγει προφλεγμονώδη μόρια, ενώ παράλληλα η κορτιζόλη να αδυνατεί να το καταστείλει. Έτσι προκύπτει ο κίνδυνος εμφάνισης υπέρτασης, αθηροσκλήρωσης και χρόνιων ασθενιών. Αντίθετα, το ανοσοποιητικό αδυνατεί να αντιμετωπίσει ικανοποιητικά τους ιούς. Συνεπώς, η απορρύθμιση της έκφρασης των γονιδίων υποδεικνύει πως κυριολεκτικά σωματοποιούμε την αίσθηση της μοναξιάς, και ότι τα γονίδια αλληλεπιδρούν αμφίδρομα με το περιβάλλον σε αυτήν την κατάσταση.

Λύσεις υπάρχουν; Και πού βασίζονται;

  • Ο πρώτος στόχος είναι οι αρνητικές πεποιθήσεις για τον κόσμο γύρω μας, οι οποίες μας περιορίζουν και ανατροφοδοτούν την μοναξιά. Μια λύση για αυτό είναι η αντικατάσταση των υπερβολικών προσδοκιών από τον εαυτό μας και τους γύρω από ενσυναίσθηση για τον διπλανό και από μια πιο θετική διάθεση για εξερεύνηση νέων καταστάσεων και ατόμων.
  • Η συζήτηση του αισθήματος μοναξιάς με κάποιο δικό μας πρόσωπο ή κάποιον ψυχολόγο, είναι κάτι που προτείνεται.
  • Ατομικές δραστηριότητες όπως η ζωγραφική και το διάβασμα έχει παρατηρηθεί ότι απαλύνουν το αίσθημα της μοναξιάς λόγω απόσπασης από αρνητικές σκέψεις.
  • Η χρήση τηλεφώνου και άλλων παραπλήσιων μέσων, μπορεί να βοηθήσει στην κοινωνικοποίησή μας όταν δυσκολευόμαστε στην επικοινωνία δια ζώσης.
  • Έχει αποδειχθεί ότι η φυσική δραστηριότητα βοηθά. Αφενός, αποτελεί ευκαιρία για να αναπτύξουμε νέες κοινωνικές σχέσεις ή και να διατηρήσουμε τις ήδη υπάρχουσες, με σημαντική προϋπόθεση, όμως, ότι αυτές οι σχέσεις θεωρούνται για εμάς ποιοτικές. Αφετέρου, η φυσική άσκηση έχει θετική επίδραση στην ψυχολογία μας (πχ λόγω της απόσπασής μας από την κατάσταση που μας προκαλεί κατάθλιψη, ενισχύοντας την δεξιότητα ελέγχου των καταστάσεων κτλ.) και στην εγκεφαλική λειτουργία.
  • Οι ερευνητές έχουν προσπαθήσει να μελετήσουν την σχέση Προγραμμάτων Εκμάθησης του Στρες (Mindfulness-Based Stress Reduction Training-MBSR) με την μείωση του αισθήματος μοναξιάς, γεγονός που φαίνεται να λειτουργεί προς αυτή την κατεύθυνση. Έτσι, σύμφωνα με αυτές τις μελέτες προτείνεται ότι μέσω των προγραμμάτων MBSR μπορεί να ρυθμιστεί καλύτερα η έκφραση γονιδίων που σχετίζονται με το ανοσοποιητικό ενηλίκων και μεσηλίκων.

Άρα…

Επιστρέφοντας στην ερώτηση «Τι θα κάνω τώρα μόνος/η;!» τόσο στην περίοδο καραντίνας, όσο και εκτός, μια πρώτη απάντηση είναι η προσπάθεια αλλαγής της στάσης μας στα δύσκολα συμβάντα και όχι η διαφυγή από αυτά, είτε κυριολεκτικά (!) ή και μεταφορικά, αντίστοιχα.

Σας άρεσε; Μοιραστείτε το!

    Πηγές
    • Hawkley, L.C., and Capitanio, J.P. (2015). Perceived social isolation, evolutionary fitness and health outcomes: a lifespan approach. Phil. Trans. R. Soc. B 370, 20140114.
    • Boomsma, D.I., Willemsen, G., Dolan, C.V., Hawkley, L.C., and Cacioppo, J.T. (2005). Genetic and Environmental Contributions to Loneliness in Adults: The Netherlands Twin Register Study. Behav Genet 35, 745–752.
    • Creswell, J.D., Irwin, M.R., Burklund, L.J., Lieberman, M.D., Arevalo, J.M.G., Ma, J., Breen, E.C., and Cole, S.W. (2012). Mindfulness-Based Stress Reduction training reduces loneliness and pro-inflammatory gene expression in older adults: A small randomized controlled trial. Brain, Behavior, and Immunity 26, 1095–1101.
    • Cacioppo, J.T., Cacioppo, S., Cole, S.W., Capitanio, J.P., Goossens, L., and Boomsma, D.I. (2015). Loneliness Across Phylogeny and a Call for Comparative Studies and Animal Models. Perspect Psychol Sci 10, 202–212.
    • Cole, S.W. (2009). Social Regulation of Human Gene Expression. Curr Dir Psychol Sci 18, 132–137.
    • Cosan, D. (2014). An Evaluation of Loneliness. pp. 103–110.
    • Cacioppo, S., Grippo, A.J., London, S., Goossens, L., and Cacioppo, J.T. (2015). Loneliness: Clinical Import and Interventions. Perspect Psychol Sci 10, 238–249.
    • Pels, F., and Kleinert, J. (2016). Loneliness and physical activity: A systematic review. International Review of Sport and Exercise Psychology 9, 231–260.

Βαθμολογήστε αυτό το άρθρο

(20 ψήφοι)

Περισσότερα σε αυτή την κατηγορία: