Επιστήμη και «κουλτούρα» των χρωμάτων

Τρίτη, 02 Ιουνίου 2020, 11:Ιουν
Επιστήμη και «κουλτούρα» των χρωμάτων Επιστήμη και «κουλτούρα» των χρωμάτων Pexels.com

Τα χρώματα μας προκαλούν συναισθήματα ή μας βοηθούν να θυμόμαστε το σχήμα ενός συγκεκριμένου αντικειμένου ξεχωρίζοντάς το από τα υπόλοιπα. Μπορούν να χρησιμοποιηθούν από διαφημιστικές εταιρίες για να επηρεάζουν την τάση για αγορά και κατανάλωση υλικών αγαθών ή ακόμη και για να καθορίσουν ολόκληρες κουλτούρες (ας σκεφτούμε για λίγο το κόκκινο χρώμα των Χριστουγέννων του τελευταίου αιώνα).

Έχουν σίγουρα τη δύναμη να μας γεμίζουν με θετική ενέργεια, καθώς μια συννεφιασμένη μέρα δεν είναι ποτέ το ίδιο όμορφη με μια ηλιόλουστη. Τι είναι όμως στην πραγματικότητα αυτό που ονομάζουμε «χρώμα»;

Αν κάνουμε μια γρήγορη δημοσκόπηση, θέτοντας σε όποιον άνθρωπο με υγιή όραση βρίσκεται αυτή τη στιγμή γύρω μας την ερώτηση «τι χρώμα έχει η θάλασσα;» θα απαντήσουν όλοι πως η θάλασσα είναι μπλε, σωστά;…Λάθος! H απάντηση στην ερώτηση αυτή είναι λίγο πιο πολύπλοκη απ’ όσο φανταζόμαστε.

Το ορατό φάσμα

Όταν λέμε χρώμα στην πραγματικότητα εννοούμε συχνότητες, και όταν λέμε συχνότητες εννοούμε ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία ή πιο απλά φως. Μπορούμε λοιπόν να πούμε πως το χρώμα είναι μια ιδιότητα του φωτός.

Στο σύμπαν βρίσκεται διάχυτη ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία η οποία παράγεται από τα άστρα και χωρίζεται σε περιοχές, ανάλογα με την συχνότητα των κυμάτων της και αντίστοιχα την ενέργεια που μεταφέρει. Το ορατό φως (ή απλά φως), είναι η περιοχή ακτινοβολιών που αντιλαμβάνεται το ανθρώπινο μάτι και σε συνεργασία με τον εγκέφαλο μεταφράζει σε διάφορα χρώματα. Η όραση ξεκινά με φωτόνια να προσπίπτουν στον κερατοειδή χιτώνα του ματιού, και ταξιδεύοντας μέσω ενός δικτύου νευρώνων κι άλλων αντίστοιχων κυττάρων να καταλήγουν ως νευρικές ώσεις στον εγκέφαλο όπου και σχηματίζονται οι «εικόνες».

Το ορατό φάσμα, μπορεί εύκολα να αναλυθεί, εάν μια ακτίνα φωτός διέλθει μέσα από ένα πρίσμα ή από σταγονίδια νερού, όπου αμέσως τα χρώματα διαχωρίζονται σχηματίζοντας ένα είδος ουράνιου τόξου. Τα χρώματα του ορατού φάσματος ξεκινούν από το μωβ που παρουσιάζει το μικρότερο μήκος κύματος (380-450 nm) και εκτείνονται έως το κόκκινο (625-740 nm). Ο Νεύτωνας, που πρώτος ανέλυσε το λευκό φως μέσα από ένα γυαλί, διαπίστωσε πως το χρώμα δεν είναι εγγενές χαρακτηριστικό των αντικειμένων. Όταν λευκό φως προσπίπτει πάνω στην επιφάνεια ενός σώματος, ανάλογα με την δομή και τις ιδιότητες της επιφάνειας, κάποια μήκη κύματος απορροφώνται ενώ άλλα ανακλώνται από την επιφάνεια. Η ακτινοβολία που ανακλάται είναι και αυτή που τελικά φτάνει στο ανθρώπινο μάτι και καθορίζει το χρώμα του αντικειμένου. Έτσι, το σωστό είναι να πούμε πως η θάλασσα δεν είναι μπλε, αλλά η επιφάνειά της απορροφά όλα τα μήκη κύματος του φωτός εκτός από την ακτινοβολία που αντιστοιχεί στο μπλε χρώμα, την οποία και ανακλά. Ενδιαφέρον παρουσιάζει ακόμη το γεγονός ότι βλέπουμε μαύρο χρώμα όταν όλα τα μήκη κύματος απορροφώνται (όλοι έχουμε ζεσταθεί λίγο παραπάνω φορώντας ένα μαύρο ρούχο το καλοκαίρι!). Και αν έχετε ακούσει πως το λευκό χρώμα περιέχει όλα τα άλλα χρώματα…αυτό γίνεται γιατί το βλέπουμε μόνο όταν ανακλάται όλο το φως που προσπίπτει σε ένα αντικείμενο.

Το χρώμα ως κουλτούρα

Δεν είναι λίγες οι φορές που το χρώμα χαρακτηρίζει συνήθειες και έθιμα λαών. Αν κάποιος βρεθεί στην αρχή της άνοιξης στην Ινδία, το Μπαγκλαντές, το Πακιστάν ή το Νεπάλ και σε χώρες όπου υπάρχει διασπορά Ινδών και πληθυσμών οι οποίοι έχουν ως θρησκεία τον Ινδουισμό, θα έχει την ευκαιρία να παρακολουθήσει την λεγόμενη «γιορτή των χρωμάτων» ή γιορτή Holi. Στην αρχαία παράδοση της Κίνας, πέντε συγκεκριμένα χρώματα (μαύρο, λευκό, κίτρινο, κόκκινο και ένας συνδυασμός από πράσινο-μπλε) αντανακλούν την «φιλοσοφία των πέντε στοιχείων», που είναι χαρακτηριστική του κινεζικού πολιτισμού. Ακόμη, από τα χρόνια των Ίνκα, των Μάγια και των Αζτέκων όλες οι κουλτούρες της Λατινικής Αμερικής έδειξαν μια αγάπη για τα λαμπερά χρώματα και τα περίτεχνα γεωμετρικά μοτίβα. Όλοι αυτοί οι λαοί έγραψαν τη δική τους χρωματική ιστορία στον ασβεστόλιθο των κτηρίων τους και στα υφαντά τους που εμπνέουν μέχρι σήμερα. Ακόμη, ο συνδυασμός λευκό και μπλε μας φέρνει μόνιμα μια γλυκιά νοσταλγία για τις καλοκαιρινές μας διακοπές σε κάποιο νησί του Αιγαίου.

Υπάρχουν ακόμη πολλά παραδείγματα που μπορεί κανείς να εντοπίσει την επίδραση των χρωμάτων στην ιστορία και κουλτούρα λαών, όπως η εξαιρετικά ενδιαφέρουσα επιλογή χρωμάτων από τα οποία αποτελείται η σημαία κάθε χώρας. Τέλος, θα μπορούσαμε να σκεφτούμε σε ποιο βαθμό έχει επηρεάσει το χρώμα την Τέχνη αλλά για να αναλυθεί αυτή η σκέψη θα μπορούσαμε να μιλάμε μάλλον…για πάντα!

Αναλογιζόμενοι όλα τα παραπάνω, μπορούμε να αναρωτηθούμε: πως θα ήταν άραγε ένας κόσμος χωρίς χρώμα; Τι θα ήταν αυτό που θα μας έλειπε περισσότερο; Ένα έργο τέχνης; Η φύση; Ένα αγαπημένο παιχνίδι; Και πόσο διαφορετικός θα ήταν ένας άχρωμος κόσμος;

Σας άρεσε; Μοιραστείτε το!

Βαθμολογήστε αυτό το άρθρο

(3 ψήφοι)

Περισσότερα σε αυτή την κατηγορία: