Αχ μελισσούλα μελισσάκι, πήγες σε άλλο λουλουδάκι;

Πέμπτη, 27 Ιουνίου 2019
Αχ μελισσούλα μελισσάκι, πήγες σε άλλο λουλουδάκι; Αχ μελισσούλα μελισσάκι, πήγες σε άλλο λουλουδάκι; freepik.com

Η φράση «Αν κάποτε οι μέλισσες αφανιστούν από προσώπου γης, δεν θα απομείνουν στον άνθρωπο παραπάνω από τέσσερα χρόνια ζωής» είναι εντυπωσιακή και εμφανίζεται συχνά στις αναζητήσεις στο διαδίκτυο. Η πατρότητά της έχει συνδεθεί άλλοτε με τον Αϊνστάιν, άλλοτε με τον Δαρβίνο και άλλοτε με τον Μαίτερλινκ. Για να είμαι ειλικρινής δεν ξέρω σε ποιον ανήκει η φράση, ούτε αν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα, αλλά τη χρησιμοποιώ γιατί επισημαίνει τον σπουδαίο οικολογικό ρόλο της μέλισσας.

Η μέλισσα σήμερα αποτελεί το τέλειο σύμβολο της ανθρωπογενούς φύσης και πολλές περιβαλλοντικές οργανώσεις αγωνίζονται για την επιβίωση του δημοφιλούς εντόμου, προειδοποιώντας ότι απειλείται με εξαφάνιση, αν δεν αλλάξει το μοντέλο της γεωργίας και δεν περιοριστεί η κλιματική αλλαγή. Το Σύνδρομο Εγκατάλειψης Αποικιών Κυψελών (Colony Collapse Disorder), είναι ο επιστημονικός όρος που περιγράφει το φαινόμενο ταχείας μείωσης των πληθυσμών των μελιφόρων μελισσών (οι μέλισσες που κατοικούν σε κυψέλες και παράγουν μέλι), το οποίο παρατηρήθηκε για πρώτη φορά στα τέλη του 1990.

Ο ρόλος

Αν κάποιος υποθέσει ότι η εξαφάνιση των μελισσών θα επηρεάσει μόνο το πρωινό γεύμα μας που δεν θα περιέχει το μέλι ως επιλογή, υποθέτει λάθος. Οι μέλισσες πέρα από το θρεπτικό μέλι, την γύρη, την πρόπολη (κολλώδης ουσία με σπουδαίες βιολογικές ιδιότητες), τον βασιλικό πολτό και το κερί, συμβάλλουν επιπλέον στη διατροφή μας καθώς αποτελούν βασικούς επικονιαστές ανθοφόρων φυτών. Η επικονίαση είναι η γονιμοποίηση του άνθους ώστε να γίνει καρπός και μπορεί να πραγματοποιηθεί τόσο από τις μέλισσες, όσο και από άλλα έντομα. Το ένα τρίτο της τροφής που καταναλώνουμε βασίζεται στα έντομα-επικονιαστές. Όταν τρεφόμαστε λοιπόν με λαχανικά όπως το κολοκύθι, φρούτα όπως το βερίκοκο, ξηρούς καρπούς όπως τα αμύγδαλα, μπαχαρικά όπως ο κόλιανδρος και εδώδιμα έλαια όπως το κραμβέλαιο, κάποιο έντομο έχει ταξιδέψει από άνθος σε άνθος εκτελώντας με επιτυχία το έργο του.

Το πρόβλημα

Η μείωση στον πληθυσμό των μελισσών είναι αναμφισβήτητο γεγονός και είναι αποτέλεσμα κυρίως ανθρωπογενούς παρέμβασης. Η απώλεια των φυσικών οικοτόπων αποτελεί τη σημαντικότερη απειλή για τη μείωση της βιοποικιλότητας των μελισσών, ενώ τα χωροκατακτητικά είδη (είδη που εξαπλώνονται γρήγορα και εξοστρακίζουν τα αυτόχθονα), οι αναδυόμενες ασθένειες, η εκτεταμένη χρήση συνθετικών φυτοφαρμάκων και η κλιματική αλλαγή  μπορούν επίσης να επηρεάσουν τους πληθυσμούς των μελισσών. Η Διεθνής Ένωση για την Προστασία της Φύσης (IUCN) εκτιμά ότι θα εξαφανιστούν άλλα 20.000 ανθοφόρα φυτά τις επόμενες δεκαετίες. Αυτό επηρεάζει τις μέλισσες που ζουν σε μελίσσια και ακόμα περισσότερο τις άγριες μέλισσες που χρειάζονται αδιατάρακτους βιότοπους για να χτίσουν τις φωλιές τους. Φυσικά, όλοι οι παραπάνω παράγοντες λειτουργούν συνδυαστικά με αποτέλεσμα τη δυσκολία οποιασδήποτε πρόβλεψης καθώς και την εύρεση/εφαρμογή απλών λύσεων.

Οι περιβαλλοντικές οργανώσεις

Η συνειδητοποίηση του κοινού, ο εθελοντισμός και η οργάνωση κινημάτων τύπου «Σώστε τις μέλισσες» κατάφεραν την απαγόρευση τριών επικίνδυνων φυτοφαρμάκων από την πλειοψηφία των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Χρειάζεται όμως παράλληλα και η λήψη μέτρων για την προώθηση της βιοποικιλότητας στην αγροτική γη και την προστασία των οικοσυστημάτων που είναι ακόμη ανέπαφα. Επίσης, υπάρχει ανάγκη για αύξηση της χρηματοδότησης για έρευνα, ανάπτυξη και εφαρμογή βιώσιμων γεωργικών πρακτικών (ελπίζω να διαβάζουν οι αρμόδιες αρχές).

Bee more conscious…. http://savethebees.gr/, http://sos-bees.org/

Η αλήθεια

Αν και οι εταιρείες και οι οργανώσεις αναφέρουν το σπουδαίο ρόλο των εντόμων-επικονιαστών γενικότερα, φαίνεται ότι το ενδιαφέρον επικεντρώνεται γύρω από την μέλισσα τη μελιτοφόρο (Apis mellifera). Χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή όμως στις πρακτικές διαχείρισης των μελισσών, καθώς έρευνες αποδεικνύουν ότι οι μελιφόρες μέλισσες μπορούν να επηρεάσουν αρνητικά τα άγρια είδη επικονιαστών. Για παράδειγμα, οι μέλισσες των κυψελών έχουν συνδεθεί με την εξάπλωση νόσων στους άγριους επικονιαστές, όταν μοιράζονται τα ίδια άνθη, και μπορεί να επηρεάσουν ακόμη και την αναπαραγωγή αγριολούλουδων και φυτών. Επιπλέον, η ύπαρξη πληθυσμών μέλισσας σε αφύσικα τεράστιους αριθμούς οδηγεί σε ανταγωνισμό των διαθέσιμων πόρων με τους άγριους επικονιαστές, οι οποίοι εμφανίζουν μειονέκτημα επιβίωσης. Για το λόγο αυτό δεν συνιστάται η τοποθέτηση κυψελών σε προστατευόμενες περιοχές. Επίσης, δεν πρέπει να λαμβάνεται η επικονίαση των φυτών από τις μελισσοκομικές καλλιέργειες ως μια φυσική διεργασία του οικοσυστήματος καθότι παρέχεται από την γεωργική εκμετάλλευση των μελισσών και όχι από το ίδιο το οικοσύστημα. Οι μέλισσες λειτουργούν ως άριστοι επικονιαστές, αλλά η μελισσοκομία είναι μια αγροτική δραστηριότητα που δεν πρέπει να συγχέεται με τη διατήρηση της άγριας φύσης.

Η ισορροπία ενός οικοσυστήματος βασίζεται στην βιοποικιλότητα η οποία εξασφαλίζει λύσεις επιβίωσης. Θέλουμε όλα τα έντομα-επικονιαστές!

    Πηγές

    The conservation of bees: a global perspective, Mark J.F. Brown and Robert J. Paxton, Apidologie, 40 3 (2009) 410-416

    Bee conservation: Key role of managed bees BY MANU E. SAUNDERS, TOBIAS J. SMITH, ROMINA RADER, SCIENCE 27 APR 2018 : 389

    Conserving honey bees does not help wildlife BY JONAS GELDMANN, JUAN P. GONZÁLEZ-VARO, SCIENCE 26 JAN 2018 : 392-393

Σας άρεσε; Μοιραστείτε το!

Βαθμολογήστε αυτό το άρθρο

(5 ψήφοι)

Περισσότερα σε αυτή την κατηγορία: