Μικροπλαστικό-Η απειλή που δεν βλέπουμε

Δευτέρα, 23 Σεπτεμβρίου 2019
Μικροπλαστικό-Η απειλή που δεν βλέπουμε Μικροπλαστικό-Η απειλή που δεν βλέπουμε

Τον τελευταίο καιρό γίνονται πολλές συζητήσεις, ειδικά από περιβαλλοντικές οργανώσεις μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα για τις επιπτώσεις του μικροπλαστικού στην ανθρώπινη υγεία. Θα μου πείτε, «Ακόμα δεν έχουμε κατανοήσει πλήρως τι είναι και πώς επηρεάζει τη ζωή μας το πλαστικό, θα ασχοληθούμε με το μικροπλαστικό; Ίσα-ίσα, όσο μικρότερα τα κομμάτια τόσο το καλύτερο.» Λάθος. Και θα σας εξηγήσω αμέσως γιατί.

Τα μικροπλαστικά έχουν βρεθεί παντού, από τις θάλασσες και το πόσιμο νερό, μέχρι τη βροχή, τα λύματα, το φαγητό και τον αέρα. Επίσης, έχουν κάνει την εμφάνισή τους ακόμη και στα πιο απομονωμένα περιβάλλοντα όπως οι πάγοι της Αρκτικής αλλά και τα βαθύτερα σημεία των ωκεανών. Πώς όμως έχουν φτάσει ως εκεί; Τα μικροπλαστικά εισέρχονται στα υδάτινα περιβάλλοντα κυρίως μέσω των αποβλήτων (οικιακών και βιομηχανικών), από υποβάθμιση των πλαστικών απορριμμάτων και από ατμοσφαιρική απόθεση.

Ορισμοί και περιορισμοί

Αν και στη βιβλιογραφία υπάρχει διαφωνία για τον ακριβή ορισμό του μικροπλαστικού, η ερμηνεία του δίνεται κυρίως με βάση το μέγεθος ή τη σύστασή του. Υπάρχουν μελέτες που έχουν –αυθαίρετα- θεωρήσει ως μικροπλαστικό στερεά πολυμερή με μέγεθος κάτω από 5mm. Άλλες μελέτες αναφέρονται σε πολυμερή μεγαλύτερα από 1μm χωρίς ωστόσο να ορίζεται το άνω όριο. H υποκατηγορία των πλαστικών μικρότερα από 1 μm συχνά ονομάζεται «νανοπλαστικό» χωρίς, και πάλι, να ορίζονται ακριβή όρια. Ο ορισμός με βάση τη σύσταση είναι και πάλι θολός με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Χημικών προϊόντων (European Chemical Agency -ECHA) να αναφέρει ως μικροπλαστικό οποιοδήποτε σωματίδιο που περιέχει πολυμερή, με εξαίρεση τα μη τροποποιημένα φυσικά πολυμερή.

Από την άλλη μεριά, ο διαχωρισμός των μικροπλαστικών γίνεται με βάση την παραγωγή τους σε πρωτογενή και δευτερογενή. Τα πρωτογενή μικροπλαστικά είναι αυτά που έχουν παρασκευαστεί σε αυτό το μέγεθος και έχουν προστεθεί ηθελημένα σε ένα προϊόν όπως οδοντόκρεμες, καλλυντικά κλπ. Τα δευτερογενή είναι αυτά που προκύπτουν από την καταστροφή μεγαλύτερων πλαστικών αντικειμένων (μπουκάλια, ρούχα κλπ) λόγω φθοράς ή απόρριψής τους στο περιβάλλον. Πρόσφατα, ο ECHA έκανε πρόταση στην Ευρωπαϊκή Ένωση να περιοριστούν τα πρωτογενή μικροπλαστικά. Με αυτό τον τρόπο προσβλέπει μείωση της ποσότητας των μικροπλαστικών που απελευθερώνονται στο περιβάλλον στην ΕΕ κατά περίπου 400 χιλιάδες τόνους σε διάστημα 20 ετών.

Μικροπλαστικό και υγεία

Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, τα μικροπλαστικά μπορούν να απειλήσουν την υγεία μας με 3 τρόπους:

  1. Με την είσοδό τους στον οργανισμό μας

Σε γενικές γραμμές, μικροπλαστικά μεγαλύτερα από 150μm δεν απορροφώνται από τα όργανα και δεν είναι πιθανό να προκαλέσουν πρόβλημα στον ανθρώπινο οργανισμό. Αντίθετα, όσο πλησιάζουμε στη νανοκλίμακα, τόσο πιο πιθανή είναι η διείσδυση σε ιστούς. Οι μελέτες που έχουν πραγματοποιηθεί μέχρι τώρα για τα μικροπλαστικά που περιέχονται σε πόσιμο νερό, είναι αρκετά περιορισμένες και τα συμπεράσματα φαίνεται να μην συσχετίζουν τις ποσότητες με δυσμενή προβλήματα για την ανθρώπινη υγεία.

  1. Με την έκπλυση τους από το πλαστικό στα τρόφιμα και στη συνέχεια στην οργανισμό μας

Συνήθως η παραγωγή πλαστικού είναι ατελής με αποτέλεσμα ένα μικρό ποσοστό μονομερών να απελευθερώνεται στο περιβάλλον όπως 1,3-βουταδιένιο, αιθυλένιο, κλπ. Επίσης, κατά την υποβάθμιση του πλαστικού, μονομερή θα διαφύγουν στο περιβάλλον. Πρόσθετα όπως πλαστικοποιητές φθαλικού εστέρα, για τα οποία θα μιλήσουμε αναλυτικά σε ένα επόμενο άρθρο, δεν συνδέονται ομοιοπολικά με τα πολυμερή και έτσι απελευθερώνονται και αυτά στο περιβάλλον.

  1. Με την προσκόλληση μικροοργανισμών στην επιφάνεια των μικροπλαστικών σχηματίζοντας βιομεμβράνες (βιοφιλμ)

Λόγω της υδροφοβικότητας των πλαστικών, είναι πιθανό να προσελκύσουν στην επιφάνειά τους μικροοργανισμούς. Αν και οι περισσότεροι μικροοργανισμοί που σχηματίζουν βιοφιλμ είναι μη παθογόνοι, παθογόνα όπως τα Pseudomonas aeruginosa, Legionella spp., και Naegleria fowleri μπορούν επίσης να σχηματίσουν βιοφιλμ.

Παρόλο που οι μελέτες είναι ακόμα σχετικά περιορισμένες, φαίνεται ότι οι δύο τελευταίοι λόγοι δεν αποτελούν μεγάλο κίνδυνο για την ανθρώπινη υγεία. Εδώ θα πρέπει να σημειώσουμε ότι οι μελέτες αυτές είναι σε προκαταρτικό στάδιο, μιας και η τοξικότητα του μικροπλαστικού στον οργανισμό μας είναι κάτι που ξεκίνησε να μελετάται αρκετά πρόσφατα. Ωστόσο, όσο μικρότερο είναι το κομμάτι του μικροπλαστικού, τόσο πιο εύκολο είναι να εισχωρήσει στην κυκλοφορία του αίματος ή να απορροφηθεί από κάποιο όργανο κατά τη διαδικασία της πέψης. Γι’ αυτό και πραγματοποιούνται διαρκώς μελέτες ώστε να μπορέσουμε να εντοπίσουμε τα όρια μιας πιθανής τοξικότητας. Μέχρι τώρα ωστόσο, σύμφωνα με την έκθεση του ΠΟΥ δεν διαφαίνεται σαφής συσχέτιση των μικροπλαστικών με προβλήματα υγείας.

Είναι αλήθεια ότι από τη δεκαετία του ’50 τα πλαστικά έχουν μπει στη ζωή μας αντικαθιστώντας άλλα υλικά και έχουν παίξει ένα καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη της βιομηχανίας. Είναι ψέμα αν πει κάποιος ότι θα μπορέσουμε να τα απαγορέψουμε εντελώς, γιατί έχουν βελτιστοποιήσει την ποιότητα της ζωής μας σε διάφορους τομείς και αυτή τη στιγμή είναι για πολλούς λόγους αναντικατάστατα. Άρα δεν υπάρχει λόγος να τα δαιμονοποιούμε, αρκεί να γνωρίζουμε σε βάθος τον αντίκτυπο που έχουν στην υγεία μας και το περιβάλλον. Η επιστημονική κοινότητα είναι ακόμα σε πρώιμο στάδιο προσπαθώντας να κατανοήσει τις προεκτάσεις αυτού του υλικού στη ζωή μας. Καλό θα ήταν, τώρα που γνωρίζουμε να το περιορίσουμε όσο μπορούμε χωρίς ωστόσο να το θεωρούμε αποδιοπομπαίο τράγο για όλα τα προβλήματα στην υγεία και το περιβάλλον.

Τι μπορώ να κάνω ως συνειδητοποιημένος πολίτης;

-Σταματάω από σήμερα κιόλας τη χρήση προϊόντων που περιέχουν μικροπλαστικό όπως κάποιες οδοντόκρεμες ή προϊόντα απολέπισης

-Μειώνω τη χρήση πλαστικού στο βαθμό που μπορώ και επιλέγω βιοδιασπώμενες εναλλακτικές λύσεις

-Επιλέγω ρούχα που δεν περιέχουν συνθετικές ίνες

https://www.who.int/water_sanitation_health/publications/microplastics-in-drinking-water/en/

https://echa.europau/hot-topics/microplastics

Koelmans, Albert A., et al. "Microplastics in freshwaters and drinking water: critical review and assessment of data quality. "Water research (2019).

Ivleva, Natalia P., Alexandra C. Wiesheu, and Reinhard Niessner. "Microplastic in aquatic ecosystems." Angewandte Chemie International Edition 56.7 (2017): 1720-1739.

Σας άρεσε; Μοιραστείτε το!

Βαθμολογήστε αυτό το άρθρο

(5 ψήφοι)

Περισσότερα σε αυτή την κατηγορία: