Αντιοξειδωτικά: Η άμυνα του οργανισμού μας

Δευτέρα, 11 Μαϊος 2020, 14:Μάι
Αντιοξειδωτικά: Η άμυνα του οργανισμού μας Αντιοξειδωτικά: Η άμυνα του οργανισμού μας freepik.com

Μπορεί να έχετε ακούσει ή διαβάσει πολλές φορές σχετικά με τα αντιοξειδωτικά και τα οφέλη τους, ωστόσο λίγοι γνωρίζουν ακριβώς τη σημασία τους.

Τα αντιοξειδωτικά -δίνοντας έναν πολύ σύντομο ορισμό- είναι χημικά μόρια που έχουν την ικανότητα να αδρανοποιούν τις δραστικές μορφές οξυγόνου (ROS) και αζώτου (RNS). Πάμε, όμως, να πάρουμε τα πράγματα από την αρχή.

ROS/RNS στον οργανισμό μας

Στον ανθρώπινο οργανισμό, λαμβάνουν χώρα πολλές φυσιολογικές βιοχημικές διεργασίες μέσω των οποίων παράγονται μόρια γνωστά ως Δραστικές Μορφές Οξυγόνου (Reactive Oxygen Species-ROS) όπως το ιδιαίτερα δραστικό Υπεροξείδιο του Υδρογόνου (H2O2) και Δραστικές Μορφές Αζώτου (Reactive Nitrogen Species-RNS). Κάποιες από τις ROS/RNS είναι και οι γνωστές ελεύθερες ρίζες (free radicals), που ακούμε πολύ συχνά τελευταία. Είναι σημαντικό να αναφέρουμε, πως η ύπαρξη των ROS/RNS στον οργανισμό μας δεν είναι συνήθως βλαβερή. Αντίθετα, αυτές συμβάλουν στην ομαλή λειτουργία του καθώς συμμετέχουν σε πολλές φυσιολογικές μεταβολικές διεργασίες. Το πρόβλημα εμφανίζεται, όταν η συγκέντρωσή τους υπερβαίνει ένα καθορισμένο φυσιολογικό όριο και ξεκινούν να δρουν ανεξέλεγκτα. Σε αυτό συμβάλλει και η δημιουργία επιπλέον ελευθέρων ριζών από εξωγενείς παράγοντες, όπως το κάπνισμα, η υπερβολική έκθεση στον ήλιο, η έκθεση σε τοξικές χημικές ουσίες όπως φυτοφάρμακα ή ατμοσφαιρικούς ρύπους ή η κατανάλωση αλκοόλ και ανθυγιεινών τροφίμων. Στην περίπτωση αυτή, μπορεί να προκληθεί βλάβη ή και ολοκληρωτική καταστροφή κυττάρων οδηγώντας σε οξειδωτικό στρες (oxidative stress) του οργανισμού. Το τελευταίο έχει σχετιστεί με την εμφάνιση ασθενειών όπως η νόσος του Parkinson, καρδιοπάθειες, αρθρίτιδα, εγκεφαλικές βλάβες, ασθένειες του αναπνευστικού και του ανοσοποιητικού συστήματος, ακόμη και καρκίνο. Ακόμη, θεωρείται πως επιταχύνει την διαδικασία της γήρανσης.

Αντιοξειδωτικά συστήματα

Όπως είπαμε, φυσιολογικές διεργασίες όπως η διάσπαση των τροφών ή η έντονη σωματική άσκηση, ενεργοποιούν μια σειρά από χημικές αντιδράσεις στα κύτταρα, τοξικά εν δυνάμει παραπροϊόντα των οποίων είναι και κάποιες ελεύθερες ρίζες. Ο οργανισμός μας προκειμένου να προστατευθεί από αυτές, περιέχει ενδογενή αντιοξειδωτικά συστήματα τα οποία προστατεύουν τα κύτταρα από πιθανό οξειδωτικό στρες, καταστέλλοντας -όποτε χρειάζεται- την δράση των ελευθέρων ριζών καθώς και των υπολοίπων ROS/RNS. Τέτοια συστήματα φυσικής άμυνας του οργανισμού, είναι διάφορα ένζυμα (SOD, CAT ή GPx) ή και μη-ενζυμικά συστήματα (Λιποϊκό οξύ, γλουταθειόνη, ʟ-αργινίνη και συνένζυμο Q10). Ωστόσο, πολλά αντιοξειδωτικά λαμβάνονται μέσω της ισορροπημένης διατροφής όπως είναι οι Βιταμίνες Α, C, και Ε, το β-καροτένιο, το λυκοπένιο, η λουτεΐνη, το σελήνιο κ.ά. και είναι εξίσου απαραίτητα για την καλή λειτουργία του οργανισμού.

Τι πρέπει να προσέχουμε

Η δράση των αντιοξειδωτικών συστημάτων, μελετάται και χρησιμοποιείται σήμερα από βιομηχανίες φαρμάκων, καλλυντικών και τροφίμων σε πολύ μεγάλο βαθμό. Ανάμεσα στα προϊόντα που εμπλέκουν με κάποιον τρόπο αντιοξειδωτικούς μηχανισμούς είναι συμπληρώματα διατροφής, συντηρητικά τροφίμων, καλλυντικά όπως κρέμες αντιγήρανσης ή αντιηλιακά και διάφορα φάρμακα. Είναι σημαντικό ωστόσο η χρήση τους να γίνεται έπειτα από συμβουλή ενός ειδικού, όπως γιατρού ή ειδικού διατροφολόγου καθώς έχει διαπιστωθεί πως η δράση τους δεν είναι πάντα επωφελής. Τα αντιοξειδωτικά δρουν τις περισσότερες φορές κάτω από παραμέτρους ή συγκεκριμένες συνθήκες. Για παράδειγμα, μια αντιοξειδωτική κρέμα δρα βέλτιστα σε μια συγκεκριμένη τιμή pH, άρα η χρήση μιας κρέμας διαφορετικού pH ενδέχεται να παρουσιάζει ελάχιστη ή και απολύτως καμία δράση. Ακόμη, η υπερβολική χρήση συμπληρωμάτων διατροφής μπορεί να προκαλέσει αντίθετα αποτελέσματα από τα επιθυμητά, θέτοντας τον οργανισμό μας σε κίνδυνο. Για το λόγο αυτό, έρευνες στοχεύουν στην διεξοδική ανάλυση των αντιοξειδωτικών μηχανισμών με σκοπό την βελτιστοποίηση αυτών των προϊόντων.

Λίγη χημεία για το δρόμο!

Από χημικής άποψης, η δραστικότητα ενός μορίου (ή ατόμου) είναι άμεσα συνυφασμένη με τα ηλεκτρόνια που περιέχει, τα οποία έχουν μόνιμα την τάση να απαντώνται σε δυάδες! Όταν ένα μόριο, όπως μια ελεύθερη ρίζα, περιέχει στη δομή του μονήρη ηλεκτρόνια (όχι σε ζεύγη δηλαδή) αυτό μεταφράζεται σε αστάθεια και πολύ μεγάλη χημική δραστικότητα. Έτσι, οι ελεύθερες ρίζες μπορούν να προσβάλουν άλλα μόρια όπως λιπίδια, πρωτεΐνες και DNA μέσω αντιδράσεων μεταφοράς ηλεκτρονίων από το ένα μόριο στο άλλο γνωστές ως αντιδράσεις οξείδωσης. Είναι λοιπόν πολύ εύκολο να καταλάβουμε από που προέρχεται το όνομα των αντιοξειδωτικών, των μορίων δηλαδή που καταστέλλουν την πραγματοποίηση επικίνδυνων αντιδράσεων οξείδωσης.

Κρατάμε λοιπόν τα εξής! Τα αντιοξειδωτικά είναι πολύ χρήσιμα «αμυντικά» μόρια που παράγει ο οργανισμός μας αλλά λαμβάνουμε και μέσω τροφών όπως φρούτα ή λαχανικά. Είναι πολύ σημαντικό να τρώμε καλά, να μην καπνίζουμε ή αγχωνόμαστε, να μην καθόμαστε με τις ώρες στον ήλιο και αν νιώθουμε πως όλα αυτά δεν αρκούν, συμβουλευόμαστε πρώτα το γιατρό μας.

Σας άρεσε; Μοιραστείτε το!

    Πηγές
    • https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3249911/
    • https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/10693912
    • https://lupinepublishers.com/food-and-nutri-journal/fulltext/should-reactive-oxygen-species-ros-in-human-body-be-controlled-with-antioxidant-supplement.ID.000103.php
    • https://jcp.bmj.com/content/54/3/176
    • https://www.hindawi.com/journals/omcl/2017/8416763/
    • https://www.nccih.nih.gov/health/antioxidants-in-depth

Βαθμολογήστε αυτό το άρθρο

(3 ψήφοι)

Περισσότερα σε αυτή την κατηγορία: